HĐND các cấp: Nhiệm vụ trọng tâm và trách nhiệm mới trong nhiệm kỳ 2026-2031

Kính thưa quý khách hàng, bạn đọc,Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp đang đứng trước những yêu cầu, nhiệm vụ chưa từng có. Là luật sư tư vấn chuyên sâu về pháp luật hành chính và tổ chức chính quyền địa phương, chúng tôi xin phân tích chi tiết các chỉ đạo mới nhất từ Chủ tịch Quốc hội, giúp quý khách – những đại biểu dân cử, cán bộ, công chức và cử tri – hiểu rõ hơn về định hướng hoạt động của cơ quan dân cử trong nhiệm kỳ tới.

HĐND các cấp cần tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào trong nhiệm kỳ mới?

Theo phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Hội nghị toàn quốc tổng kết hoạt động HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2021-2026 vừa qua, HĐND các cấp đã có nhiều đổi mới toàn diện, thực chất và hiệu quả. Tuy nhiên, bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, yêu cầu đặt ra cao hơn rất nhiều. Cụ thể, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 5 nhóm nhiệm vụ sau:

1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng: Đây là nhân tố quyết định. Mọi hoạt động của HĐND phải bám sát chủ trương, nghị quyết của Đảng, biến quyết tâm chính trị thành cơ chế, chính sách cụ thể. Theo tinh thần đó, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải được đặt lên hàng đầu.
2. Nâng cao chất lượng quyết sách: Theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, mỗi quyết sách phải “đúng, trúng, kịp thời”, có tầm nhìn dài hạn. Các lĩnh vực ưu tiên gồm: khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và cải cách hành chính.
3. Giám sát thực chất, hiệu quả: Giám sát phải có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các vấn đề cử tri quan tâm như: đất đai, môi trường, cải cách hành chính, đầu tư công. Phải khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm và tăng cường tái giám sát.
4. Đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI: Xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa Quốc hội với HĐND các cấp; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành, giám sát và phân tích chính sách; tăng cường tương tác số giữa đại biểu HĐND với người dân.
5. Kiện toàn tổ chức và nâng cao chất lượng đội ngũ: Siết chặt kỷ luật, kỷ cương; tập huấn kỹ năng giám sát, thẩm tra, phản biện chính sách và ứng dụng công nghệ số. Có cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao vào làm việc tại các cơ quan của HĐND.

Làm thế nào để nâng cao chất lượng hoạt động giám sát của HĐND?

Theo chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội, công tác giám sát của HĐND cần tập trung vào các giải pháp sau:Thứ nhất, chất vấn và giải trình phải thực chất. Người đứng đầu cơ quan chuyên môn phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước HĐND. Tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm phải được kiên quyết khắc phục. Theo đó, cần bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, tạo động lực đổi mới sáng tạo trong bộ máy chính quyền địa phương.Thứ hai, tái giám sát là công cụ then chốt. Không chỉ dừng lại ở việc ban hành kết luận giám sát, HĐND cần theo dõi việc thực hiện các kết luận đó. Việc giám sát phải gắn với đánh giá hiệu quả thực thi chính sách và trách nhiệm công vụ.Thứ ba, ứng dụng công nghệ trong giám sát. Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích chính sách, quản lý và điều hành. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa Quốc hội và HĐND các cấp sẽ giúp nâng cao tính công khai, minh bạch.

“Sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là thước đo đối với hoạt động của HĐND các cấp.” – Trích phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.

Vai trò của Chính phủ và mối quan hệ với HĐND trong nhiệm kỳ mới

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa Chính phủ và HĐND. Theo đó, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND chính là nâng cao chất lượng quản trị địa phương và hiệu quả thực thi chính sách.Các cam kết cụ thể từ Chính phủ:

• Hoàn thiện thể chế: Chính phủ sẽ tiếp tục đề xuất Quốc hội phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương, tăng tính chủ động và tự chịu trách nhiệm của địa phương.
• Phân cấp, phân quyền thực chất: Triệt để thực hiện “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đồng thời, phân bổ tương ứng về nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị để địa phương đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ.
• Kiểm soát quyền lực hiệu quả: Phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm giải trình, theo đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Tình huống thực tế: HĐND cấp tỉnh cần làm gì khi nhận được phản ánh của cử tri về ô nhiễm môi trường?

Giả sử một nhóm cử tri tại tỉnh X phản ánh về tình trạng ô nhiễm nguồn nước do khu công nghiệp gây ra. Theo chỉ đạo mới, HĐND tỉnh cần:1. Tiếp nhận và xử lý kịp thời: Không để tồn đọng, phát sinh điểm nóng. Công tác tiếp công dân, tiếp xúc cử tri phải được thực hiện đúng quy định. 2. Tổ chức giám sát chuyên đề: Lựa chọn vấn đề ô nhiễm môi trường làm trọng tâm giám sát trong quý. Tiến hành khảo sát thực tế, yêu cầu các cơ quan chức năng báo cáo. 3. Chất vấn người đứng đầu: Mời Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường, Chủ tịch UBND tỉnh hoặc người đứng đầu khu công nghiệp lên giải trình trước HĐND. 4. Ban hành nghị quyết kèm lộ trình: Quyết định các giải pháp cụ thể (xử phạt, yêu cầu khắc phục, đình chỉ sản xuất nếu cần), kèm theo thời hạn thực hiện rõ ràng. 5. Tái giám sát: Sau 3 tháng, tổ chức tái giám sát để đánh giá việc thực hiện các kết luận, bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên các chỉ đạo mới nhất, chúng tôi đưa ra một số lời khuyên dành cho đại biểu HĐND và cử tri:

1. Đối với đại biểu HĐND: Cần chủ động nâng cao kỹ năng giám sát, thẩm tra và phản biện chính sách. Đặc biệt, ưu tiên ứng dụng công nghệ số và AI trong hoạt động. Tham gia đầy đủ các khóa tập huấn do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức.
2. Đối với cử tri và doanh nghiệp: Hãy chủ động phản ánh các vấn đề bức xúc (đất đai, môi trường, cải cách hành chính) đến HĐND qua các kênh trực tuyến hoặc trực tiếp. Sự hài lòng của quý vị chính là thước đo quan trọng nhất cho hiệu quả hoạt động của HĐND.
3. Đối với cán bộ, công chức địa phương: Cần thay đổi tư duy từ “xin – cho” sang “phục vụ”. Cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm đã được khẳng định, vì vậy hãy mạnh dạn đề xuất các giải pháp đột phá vì lợi ích chung.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết được thực hiện bởi Luật sư tư vấn pháp luật. Mọi thông tin pháp lý được cập nhật theo văn bản quy phạm pháp luật hiện hành tại thời điểm đăng tải. Để được tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, quý khách vui lòng liên hệ qua email hoặc số điện thoại trên blog.