Hướng dẫn mới về sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020: 4 nhóm chính sách trọng tâm doanh nghiệp cần biết

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường 2020 đang là chủ đề nóng thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Theo thông tin từ Hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức chiều 31/7, dự thảo Luật sửa đổi sẽ sửa đổi, bổ sung 78/171 điều, trong đó bổ sung mới 02 điều (Điều 72a và Điều 139a). Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các nhóm chính sách trọng tâm và những tác động thực tiễn mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Vì sao cần sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020?

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực từ ngày 01/01/2022 đã đánh dấu bước tiến lớn khi chuyển từ tư duy quản lý thụ động sang chủ động kiểm soát các nguồn thải lớn, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, sau 5 năm triển khai, thực tiễn kinh tế – xã hội đã có những chuyển biến sâu sắc.

“Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV và Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã khẳng định mô hình phát triển của Việt Nam: tăng trưởng 2 con số nhưng phải lấy bảo vệ môi trường là trung tâm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.”

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc sửa đổi Luật lần này là hết sức cần thiết để thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo mới của Đảng, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành.

Dự thảo Luật sửa đổi bao gồm những nhóm chính sách nào?

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng chuyển mạnh tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ “kiểm soát, áp đặt” sang “kiến tạo phát triển bền vững”. Cụ thể, 04 nhóm chính sách mới bao gồm:

1. Cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý môi trường;
2. Quản lý chất lượng môi trường không khí tại các đô thị – được coi là nhiệm vụ đặc biệt cấp bách;
3. Đổi mới tư duy quản lý chất thải, coi chất thải là tài nguyên, phát triển kinh tế tuần hoàn;
4. Hoàn thiện công cụ kinh tế, phát triển thị trường carbon trong nước.

Đáng chú ý, việc triển khai thi hành Luật không làm phát sinh tổ chức mới hoặc bổ sung biên chế, mà dựa trên bộ máy quản lý và nhân lực hiện có từ Trung ương đến địa phương.

Những thay đổi quan trọng về thủ tục giấy phép môi trường doanh nghiệp cần biết?

Đây là một trong những đề xuất đáng chú ý nhất nhận được sự đồng tình cao từ cộng đồng doanh nghiệp. Theo bà Đỗ Hoàng Anh – Giám đốc đối ngoại Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam, hiện nay doanh nghiệp thường xuyên thực hiện các cải tiến kỹ thuật nhằm tối ưu hóa hệ thống xử lý chất thải, nhưng những thay đổi này không làm tăng lưu lượng xả thải hay tải lượng ô nhiễm.

Dự thảo Luật sửa đổi đề xuất: Các thay đổi chỉ nhằm tối ưu hóa vận hành hoặc nâng cao hiệu quả xử lý chất thải, không làm tăng lưu lượng xả thải, tải lượng ô nhiễm hoặc rủi ro môi trường thì không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh hoặc cấp lại Giấy phép môi trường, mà chỉ cần cập nhật thông tin theo quy định. Quy định này sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cải tiến công nghệ.

Thị trường carbon tại Việt Nam sẽ được vận hành như thế nào?

Theo TS Tống Xuân Chinh – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam, dự thảo Luật đã bổ sung khá đầy đủ các quy định về thị trường carbon trong nước. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa:

• Hạn ngạch phát thải – là quyền phát thải trong hệ thống bắt buộc;
• Tín chỉ carbon – là kết quả giảm hoặc hấp thụ phát thải được chứng nhận;
• Hoạt động bù trừ và kết quả giảm phát thải chuyển giao quốc tế – có nguồn gốc và chế độ quản lý khác nhau.

Đáng chú ý, TS Tống Xuân Chinh nhấn mạnh: “Thành lập sàn giao dịch không phải là mục tiêu cuối cùng; mục tiêu phải là giảm phát thải khí nhà kính thực chất, đo đếm được và không tính trùng.”

Tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái và kinh tế tuần hoàn sẽ được quy định ra sao?

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải – Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, hiện nay Việt Nam chưa có một khu công nghiệp sinh thái nào được chứng nhận. Các mô hình kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh mới chỉ dừng ở mức khuyến khích, chưa có tiêu chuẩn định lượng cụ thể.

Chuyên gia này kiến nghị: Trong nền kinh tế thị trường, các danh hiệu khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn cần phải được định lượng, gắn với các hỗ trợ hay ưu tiên cụ thể trong sản xuất kinh doanh. Cần có tiêu chuẩn hệ thống cụ thể để xác định mô hình kinh tế tuần hoàn đạt bao nhiêu phần trăm, mô hình kinh tế xanh đến mức độ nào.

Phân loại rác thải và quản lý chất thải có gì mới?

Đại biểu Nguyễn Quang Huân – ĐBQH khóa XV đề xuất nghiên cứu giao cho địa phương thu gom, phân loại rác thải để đạt hiệu quả cao hơn, đồng thời cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tham gia vào hoạt động phân loại, xử lý rác thải. Dự thảo Luật cũng được xây dựng theo hướng quản lý chất thải coi chất thải là tài nguyên, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm” và “chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát”.

Định hướng chỉ đạo của Phó Chủ tịch Quốc hội về hoàn thiện dự thảo Luật

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh một số định hướng quan trọng đối với cơ quan soạn thảo:

1. Quán triệt tinh thần đổi mới tư duy lập pháp theo Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị, thể chế hóa đầy đủ các quan điểm định hướng mới của Đảng về bảo vệ môi trường thành các quy định pháp luật đủ mạnh và khả thi;
2. Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn về thể chế theo hướng chuyển mạnh tư duy từ quản lý sang kiến tạo, phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm;
3. Chuyển từ quản lý bằng thủ tục hành chính sang quản trị môi trường hiện đại dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu sống;
4. Bảo đảm kiểm soát hiệu quả các dự án, cơ sở có nguy cơ cao gây ô nhiễm, đồng thời đơn giản hóa thủ tục cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, Bộ sẽ tiếp thu tối đa các đề xuất, kiến nghị để tiếp tục nghiên cứu, rà soát trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ hai.

Lời khuyên từ luật sư

Trên cơ sở các nội dung chính sách của dự thảo Luật sửa đổi, chúng tôi đưa ra một số khuyến nghị dành cho doanh nghiệp:

1. Chủ động rà soát hệ thống xử lý chất thải hiện tại – Nếu doanh nghiệp đang có kế hoạch đầu tư cải tiến công nghệ xử lý chất thải, hãy lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh việc cải tiến không làm tăng lưu lượng, tải lượng ô nhiễm để được hưởng lợi từ quy định mới về miễn thủ tục điều chỉnh giấy phép;
2. Theo dõi sát các quy định về thị trường carbon – Các doanh nghiệp phát thải lớn cần chuẩn bị sẵn sàng hệ thống đo đếm, báo cáo, thẩm định (MRV) để đáp ứng yêu cầu khi thị trường carbon chính thức vận hành;
3. Nghiên cứu mô hình kinh tế tuần hoàn – Khi tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái được ban hành, các doanh nghiệp tiên phong áp dụng sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn;
4. Cập nhật thường xuyên các văn bản hướng dẫn thi hành – Sau khi Luật được thông qua, sẽ có nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết, doanh nghiệp cần theo dõi để kịp thời điều chỉnh hoạt động;
5. Tham gia góp ý dự thảo Luật – Doanh nghiệp hoặc hiệp hội ngành nghề nên chủ động gửi ý kiến góp ý bằng văn bản đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giai đoạn này để được xem xét, tiếp thu.

Bài viết được cập nhật dựa trên thông tin từ Hội thảo “Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường” tổ chức ngày 31/7, với sự tham gia của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cùng đại diện các bộ, ngành, hiệp hội doanh nghiệp. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp.