Chương trình mục tiêu quốc gia 2026-2030: Bạn cần biết gì về chính sách đúng địa bàn, đúng đối tượng?

Chương trình mục tiêu quốc gia là một trong những chính sách trọng tâm của Nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội tại các khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo tinh thần chỉ đạo mới nhất từ Văn phòng Chính phủ, các chương trình này phải bảo đảm chính sách đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và đáp ứng nhu cầu cấp thiết của người dân. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về những điểm quan trọng trong giai đoạn 2026-2030.

Chương trình mục tiêu quốc gia là gì và có những chương trình nào?

Theo Thông báo số 357/TB-VPCP do Văn phòng Chính phủ ban hành, kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Hội nghị thúc đẩy triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình này bao gồm:

• Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới – tập trung phát triển hạ tầng, nâng cao đời sống nông thôn.
• Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững – hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, giảm tỷ lệ hộ nghèo.
• Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi – cải thiện điều kiện sống, giáo dục, y tế cho đồng bào dân tộc.

Giai đoạn 2021-2025 đã đạt nhiều kết quả quan trọng, nhưng vẫn còn tồn tại cần khắc phục để chuẩn bị cho giai đoạn 2026-2030.

Kết quả đạt được của các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 là gì?

Phó Thủ tướng đánh giá, sau 5 năm triển khai, các chương trình đã tạo chuyển biến rõ nét tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cụ thể:

• Chương trình xây dựng nông thôn mới: Có 04/07 chỉ tiêu vượt mục tiêu đề ra, 03 chỉ tiêu cơ bản hoàn thành. Cả nước đã phát triển khoảng 25.000 sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.
• Chương trình giảm nghèo bền vững: Có 02/05 chỉ tiêu vượt kế hoạch, 02 chỉ tiêu đạt mục tiêu, 01 chỉ tiêu chưa hoàn thành. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều đến cuối năm 2025 giảm còn 2,95%, là kết quả nổi bật.
• Chương trình phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi: Có 06/09 chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch, 03 chỉ tiêu chưa hoàn thành liên quan đến hạ tầng kỹ thuật, giảm số xã, thôn đặc biệt khó khăn và công tác định canh, định cư.

Những tồn tại, hạn chế trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia là gì?

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc tổ chức thực hiện còn một số tồn tại, hạn chế đáng chú ý:

• Nội dung, địa bàn và đối tượng hỗ trợ của các chương trình còn có sự giao thoa, dễ dẫn đến trùng lặp, phân tán nguồn lực.
• Hệ thống văn bản hướng dẫn còn nhiều, việc triển khai cụ thể hóa tại một số địa phương còn chậm.
• Năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở chưa đồng đều, việc xác định nhu cầu, lựa chọn dự án ưu tiên còn bất cập.
• Giải ngân vốn từ giai đoạn trước kéo dài sang năm 2026 nhiều nơi còn rất chậm.
• Kết quả giảm nghèo tại một số địa bàn chưa bền vững, nguy cơ tái nghèo còn hiện hữu.

Yêu cầu mới cho giai đoạn 2026-2030: Chính sách đúng địa bàn, đúng đối tượng là như thế nào?

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng, để bảo đảm hiệu quả, các chương trình trong giai đoạn 2026-2030 phải tuân thủ nguyên tắc “chính sách đến đúng địa bàn, đúng đối tượng, đúng nhu cầu cấp thiết”. Cụ thể:

• Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì hướng dẫn tháo gỡ khó khăn, bảo đảm chính sách đến đúng địa bàn, đúng đối tượng, đúng nhu cầu cấp thiết. Chú trọng phát triển sinh kế bền vững, ổn định đời sống, giảm nghèo đa chiều.
• UBND các tỉnh, thành phố phải tập trung giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu của người dân: đất sản xuất, đất ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục, đặc biệt là nước sinh hoạt và điện. Ưu tiên tối đa cho địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo.
• Bộ Nội vụ hướng dẫn kiện toàn Ban Chỉ đạo các cấp, bảo đảm thống nhất, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gắn với phân công nhiệm vụ rõ trách nhiệm, rõ đầu mối.

Tình huống thực tế

Ví dụ: Tại một xã vùng cao thuộc tỉnh Hà Giang, người dân thiếu nước sinh hoạt trầm trọng. Theo yêu cầu mới, chính quyền địa phương phải ưu tiên nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia để xây dựng hệ thống cấp nước tập trung, thay vì dàn trải cho nhiều dự án nhỏ lẻ khác. Điều này bảo đảm chính sách đáp ứng đúng nhu cầu cấp thiết nhất của người dân.

Tiến độ và thời hạn quan trọng cần lưu ý

Theo Thông báo số 357/TB-VPCP, các cơ quan liên quan phải thực hiện các nhiệm vụ với thời hạn cụ thể:

• Trước ngày 09 tháng 7 năm 2026: Bộ Tài chính chủ trì trình Thủ tướng Chính phủ phân bổ giao vốn kế hoạch năm 2026.
• Trước ngày 15 tháng 7 năm 2026: Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí KPI đánh giá việc thực hiện Chương trình.
• Đẩy nhanh tiến độ giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách trung ương năm 2025 được kéo dài sang năm 2026.

Lời khuyên từ luật sư

Để bảo đảm quyền lợi của người dân và hiệu quả thực hiện chương trình, chúng tôi khuyến nghị:

1. Người dân cần chủ động phản ánh nhu cầu cấp thiết (đất ở, nước sinh hoạt, điện) đến chính quyền địa phương để được ưu tiên hỗ trợ.
2. Doanh nghiệp, hợp tác xã nên nghiên cứu các chính sách tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội để tham gia phát triển sinh kế.
3. Chính quyền địa phương cần tránh dàn trải nguồn lực, tập trung vào các dự án có tác động rõ rệt đến đời sống người dân.
4. Theo dõi tiến độ giải ngân để kịp thời tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm vốn được sử dụng hiệu quả.