Bộ Công Thương chậm ban hành 4 dự án luật: Nguyên nhân và giải pháp khẩn cấp

Trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, công tác hoàn thiện thể chế, xây dựng pháp luật giữ vai trò then chốt. Tuy nhiên, Bộ Công Thương đang đối mặt với áp lực lớn khi tiến độ xây dựng 4 dự án luật trọng điểm đều chậm, thậm chí có nguy cơ ảnh hưởng đến kỳ họp thứ hai của Quốc hội khóa XVI.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã có chỉ đạo khẩn trương tại cuộc họp với Bộ Công Thương, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng và đồng bộ thể chế. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định, khó khăn, giải pháp và những điều doanh nghiệp, người dân cần biết.

Bộ Công Thương đang xây dựng những dự án luật nào trong năm 2026?

Theo báo cáo của Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân tại cuộc họp, năm 2026, Bộ phải trình 52 văn bản quy phạm pháp luật. Đến nay, Bộ đã trình 36 văn bản (gồm 30 nghị định, 1 nghị quyết của Chính phủ và 5 quyết định của Thủ tướng), trong đó 12 văn bản được ban hành. Tuy nhiên, tiến độ xây dựng cả 4 dự án luật thuộc chương trình lập pháp năm 2026 đều chậm, cụ thể:

• Luật Dầu khí sửa đổi – dự án luật quan trọng trong lĩnh vực năng lượng.
• Một luật sửa 4 luật gồm: Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh – lĩnh vực mới cần khung pháp lý rõ ràng.
• Luật Điện lực sửa đổi – liên quan trực tiếp đến phát triển năng lượng và thị trường điện.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết vẫn còn diễn ra, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực thực thi chính sách, nhất là trong lĩnh vực năng lượng và quản lý thị trường.

Vì sao tiến độ xây dựng pháp luật của Bộ Công Thương bị chậm?

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, những khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật bao gồm:

• Hoạt động phối hợp liên ngành còn chưa hiệu quả, quy trình thủ tục qua nhiều bước.
• Phát sinh nhiều vấn đề mới cần rà soát, cập nhật, điều chỉnh như: cắt giảm điều kiện kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn.
• Phạm vi điều chỉnh rộng, tác động lớn đến nhiều đối tượng, đòi hỏi thời gian nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ lưỡng.
• Nguyên nhân chủ quan vẫn là chính, theo nhận định của Phó Thủ tướng Thường trực.

Đáng chú ý, số lượng văn bản phát sinh ngoài chương trình xây dựng pháp luật còn lớn, cho thấy công tác chủ động xây dựng chương trình từ đầu năm chưa cập nhật đầy đủ.

Phó Thủ tướng yêu cầu những giải pháp gì để tháo gỡ?

Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã đưa ra nhiều chỉ đạo quan trọng, cụ thể:

1. Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị – luật chỉ quy định khung, những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động giao Chính phủ, bộ, ngành, địa phương quy định.
2. Bảo đảm nguyên tắc: dự án luật trình phải có dự thảo nghị định, dự thảo thông tư đi kèm.
3. Rà soát toàn diện pháp luật thuộc lĩnh vực công thương, phát hiện các quy định mâu thuẫn, chồng chéo và “khoảng trống” pháp lý.
4. Phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực thực hiện và năng lực của cấp dưới, không để xảy ra phân cấp hình thức.
5. Cắt giảm thủ tục hành chính thường xuyên, không làm theo đợt; tập trung cắt giảm thời gian giải quyết, đơn giản hóa hồ sơ và bãi bỏ thủ tục không phù hợp.

“Cải cách thủ tục hành chính không phải làm theo đợt mà phải thực hiện thường xuyên; nếu phát sinh thủ tục chưa phù hợp thì Bộ tiếp tục đề xuất sửa đổi”, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Những mốc thời gian quan trọng cần lưu ý

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Công Thương tập trung hoàn thiện hồ sơ đối với 4 dự án luật theo chương trình lập pháp năm 2026; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Công nghiệp trọng điểm để bổ sung vào chương trình lập pháp năm 2026. Đặc biệt, các nghị định quy định chi tiết đã quá thời hạn ban hành phải được hoàn thành và trình Chính phủ trong tháng 6/2026, bao gồm:

• Các nghị định liên quan đến phát triển năng lượng.
• Nghị định về kinh doanh xăng dầu.
• Nghị định về quản lý ngoại thương.
• Nghị định về xuất xứ hàng hóa.

Bộ cũng được yêu cầu rà soát, kiểm tra tổng thể để bãi bỏ các quy định pháp luật chồng chéo, đã hết hiệu lực trong lĩnh vực công thương.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp bị ảnh hưởng thế nào?

Anh Minh, một doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu tại TP.HCM, chia sẻ: “Chúng tôi đang chờ Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu để có cơ sở pháp lý rõ ràng cho hoạt động. Việc chậm ban hành khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc lập kế hoạch kinh doanh và tuân thủ quy định.”

Tương tự, chị Lan, một doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cho biết: “Quy định về xuất xứ hàng hóa đang có nhiều thay đổi, việc chậm ban hành văn bản hướng dẫn khiến chúng tôi không biết áp dụng quy định nào cho đúng.”

Những tình huống này cho thấy tác động trực tiếp của việc chậm ban hành văn bản pháp luật đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên các quy định pháp luật hiện hành và chỉ đạo mới nhất của Phó Thủ tướng, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp và người dân cần lưu ý:

1. Theo dõi sát tiến độ ban hành văn bản của Bộ Công Thương, đặc biệt là các nghị định về năng lượng, xăng dầu, quản lý ngoại thương.
2. Chủ động cập nhật thông tin từ Cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương và Bộ Tư pháp để nắm bắt kịp thời các văn bản mới.
3. Rà soát các quy định hiện hành để xác định những quy định nào đã hết hiệu lực hoặc đang chờ văn bản thay thế.
4. Tham gia góp ý xây dựng pháp luật khi có cơ hội, đặc biệt là các dự thảo luật, nghị định có tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.
5. Liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể về các quy định mới, tránh rủi ro pháp lý do áp dụng sai quy định.

Câu hỏi thường gặp