Báo chí cần làm gì trước yêu cầu mới? Phân tích chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm

Chào bạn, là một người làm báo hoặc quan tâm đến lĩnh vực báo chí, chắc hẳn bạn đã nghe về cuộc gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu vừa qua tại Phủ Chủ tịch. Sự kiện này không chỉ mang tính kỷ niệm mà còn là dịp để lãnh đạo Đảng, Nhà nước đưa ra những định hướng chiến lược cho nền báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết những chỉ đạo quan trọng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và những tác động thực tiễn đến hoạt động báo chí.

Báo chí cần bám sát thực tiễn và tôn trọng sự thật như thế nào?

Theo phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi gặp mặt chiều ngày 16/6/2025, báo chí phải “bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát”. Đây không chỉ là khẩu hiệu mà là yêu cầu hành động cụ thể, đặc biệt trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức.

Cụ thể, các cơ quan báo chí và nhà báo cần:

• Dành nhiều thời gian hơn cho cơ sở: Đi sâu vào các vấn đề thiết thực của người dân, doanh nghiệp và địa phương.
• Phát hiện kịp thời vướng mắc: Trong thực thi chính sách, pháp luật, từ đó có những phản ánh và kiến nghị chính xác.
• Phản ánh mô hình hay, cách làm tốt: Lan tỏa những giá trị tích cực, những sáng kiến hiệu quả.
• Lên tiếng bảo vệ người ngay thẳng: Bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, tránh tình trạng “nản lòng” cho người đổi mới.

“Một tác phẩm báo chí tốt không nhất thiết phải dùng lời lẽ ‘đao to búa lớn’. Điều quan trọng là bài báo đó phản ánh sự thật, có ích, có trách nhiệm và chạm đến vấn đề xã hội đang cần được giải quyết.”

— Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực: Nhà báo cần làm gì?

Trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định báo chí tiếp tục là “kênh giám sát quan trọng của xã hội”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các nhà báo cần thực hiện nhiệm vụ này với tinh thần xây dựng, không quy chụp, không làm nản lòng những người đang nỗ lực đổi mới.

Các nguyên tắc cụ thể được đưa ra bao gồm:

• Đấu tranh bằng chứng cứ: Thay vì chỉ dùng khẩu hiệu hay lập trường, phải có bằng chứng rõ ràng, lập luận chặt chẽ.
• Ngôn ngữ chuẩn mực: Sử dụng ngôn ngữ bình tĩnh, khách quan, có uy tín nghề nghiệp.
• Phê bình công tâm: Cổ vũ phải có cơ sở, đấu tranh phải thận trọng.
• Bảo vệ cái đúng: Đồng thời với đấu tranh cái sai, phải tạo không khí khuyến khích cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Chuyển đổi số trong báo chí: Cần thay đổi những gì?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, báo chí phải “đổi mới mạnh mẽ phương thức làm nghề trong thời đại số”. Chuyển đổi số trong báo chí, theo ông, không chỉ đơn thuần là sử dụng thêm công cụ mới mà là một cuộc cách mạng về tư duy và quy trình.

Các yếu tố cần thay đổi bao gồm:

• Đổi mới tư duy làm báo: Từ cách tiếp cận thông tin đến cách kể chuyện.
• Quy trình sản xuất nội dung: Ứng dụng công nghệ để tăng tốc độ và độ chính xác.
• Quản trị dữ liệu: Khai thác dữ liệu lớn (Big Data) để hiểu rõ hơn nhu cầu công chúng.
• Phương thức phân phối: Đa nền tảng, đa phương tiện, tiếp cận công chúng trẻ.
• Bảo vệ bản quyền và an toàn thông tin: Trong môi trường số, đây là vấn đề sống còn.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư khẳng định: “Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nền tảng số có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, khả năng kiểm chứng, sự nhạy cảm nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của nhà báo.” Đây là một thông điệp quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh AI đang phát triển mạnh mẽ.

Tình huống thực tế

Giả sử một tòa soạn báo đang muốn chuyển đổi số. Theo chỉ đạo này, họ không chỉ cần mua phần mềm mới hay đào tạo nhân viên sử dụng công cụ số. Họ cần xây dựng lại toàn bộ quy trình: từ khâu thu thập thông tin (dùng AI để sàng lọc dữ liệu), sản xuất nội dung (đa phương tiện, tương tác) đến phân phối (cá nhân hóa theo từng nhóm độc giả) và bảo vệ bản quyền (blockchain, watermark số).

Báo chí phải giữ chuẩn mực trong môi trường truyền thông số

Trong môi trường truyền thông số, ranh giới giữa thông tin, giải trí và thương mại ngày càng mờ nhạt. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh báo chí càng phải giữ vững chuẩn mực. Cụ thể:

• Không chạy theo sự dễ dãi: Tránh những nội dung giật gân, câu khách.
• Không khai thác nỗi đau: Để phục vụ mục đích thương mại hoặc câu view.
• Không biến chuyện riêng tư thành “món hàng”: Tôn trọng quyền riêng tư của cá nhân.
• Làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn: Hướng đến những giá trị tốt đẹp, củng cố niềm tin.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những chỉ đạo trên, chúng tôi có một số lời khuyên dành cho các cơ quan báo chí và nhà báo:

1. Bám sát thực tiễn và pháp luật: Mọi tác phẩm báo chí cần có căn cứ pháp lý rõ ràng. Việc trích dẫn đúng văn bản pháp luật (Nghị định, Thông tư, Luật) là yêu cầu tối thiểu.
2. Đầu tư vào đào tạo và công nghệ: Cần xây dựng đội ngũ nhà báo có khả năng sử dụng công cụ số, phân tích dữ liệu và am hiểu pháp luật.
3. Xây dựng cơ chế tài chính bền vững: Để cạnh tranh với các nền tảng số, các cơ quan báo chí cần có mô hình kinh doanh phù hợp, không phụ thuộc quá nhiều vào quảng cáo.
4. Bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp: Nhà báo cần được bảo vệ khi tác nghiệp, đặc biệt trong các vụ việc nhạy cảm như phòng chống tham nhũng.
5. Giữ vững đạo đức nghề nghiệp: Trong mọi tình huống, nhà báo phải đặt lợi ích của nhân dân và sự thật lên hàng đầu.

Câu hỏi thường gặp

Tổng kết: Những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là kim chỉ nam cho hoạt động báo chí trong giai đoạn mới. Việc bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, chuyển đổi số mạnh mẽ và giữ vững đạo đức nghề nghiệp là những yếu tố then chốt để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục phát triển và đồng hành cùng đất nước.