Tội gây tai nạn giao thông: Có nồng độ cồn nhưng chưa uống rượu bia, xử lý thế nào?

Bạn có biết, nếu bạn điều khiển phương tiện gây tai nạn giao thông, nhưng kết quả giám định nồng độ cồn trong máu có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác (như dùng siro ho, men vi sinh, hoặc các thực phẩm lên men tự nhiên) chứ không phải do uống rượu bia, thì tình tiết định khung tăng nặng “có sử dụng rượu bia” có được áp dụng không? Theo Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của TANDTC, câu trả lời là không. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ sở pháp lý và cách xác định tình tiết này, cũng như các mức hình phạt liên quan.

1. Khi nào nồng độ cồn trong máu chưa đủ căn cứ xác định đã uống rượu bia?

Theo điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự, tình tiết định khung tăng nặng chỉ áp dụng khi người phạm tội “trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định”. Như vậy, yếu tố bắt buộc là phải chứng minh được hành vi sử dụng rượu bia, chứ không chỉ đơn thuần là sự tồn tại của nồng độ cồn.

Trong thực tế, có nhiều nguyên nhân dẫn đến nồng độ cồn trong máu không liên quan đến rượu bia, chẳng hạn như:

• Sử dụng thuốc: Các loại siro ho, thuốc cảm, thuốc ngủ có chứa cồn (ethanol) hoặc các chất chuyển hóa thành cồn.
• Thực phẩm lên men: Tiêu thụ trái cây chín quá, bánh mì, nước ép trái cây lên men tự nhiên, hoặc các món ăn lên men như dưa muối, kim chi.
• Bệnh lý: Một số bệnh về gan, tiểu đường không kiểm soát có thể làm tăng nồng độ cồn nội sinh trong máu.
• Quá trình trao đổi chất: Cơ thể tự sản sinh một lượng nhỏ cồn trong quá trình tiêu hóa thức ăn.

Chính vì vậy, Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao đã giải đáp rõ: “Trường hợp không có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu, bia thì không áp dụng tình tiết này.”

Tình huống thực tế

Anh A điều khiển xe máy gây tai nạn chết người. Kết quả giám định nồng độ cồn trong máu là 0,282 mg/100ml. Tại cơ quan điều tra, anh A khai nhận trước khi lái xe đã không uống rượu bia, nhưng có uống một loại siro ho cảm lạnh trước đó 2 giờ. Giám định viên không thể xác định nguồn gốc chính xác của nồng độ cồn. Trong trường hợp này, theo hướng dẫn của TANDTC, cơ quan tố tụng không được áp dụng tình tiết “có sử dụng rượu bia” để tăng nặng trách nhiệm hình sự cho anh A.

2. Khung hình phạt cụ thể đối với tội gây tai nạn giao thông

Điều 260 Bộ luật Hình sự quy định 3 khung hình phạt chính, tùy thuộc vào mức độ thiệt hại. Dưới đây là bảng tổng hợp chi tiết:

Lưu ý quan trọng: Ngoài các khung hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.

Mức phạt đối với hành vi chưa gây hậu quả

Nếu hành vi vi phạm quy định về giao thông có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả chết người hoặc thương tích nặng nhưng chưa xảy ra (ví dụ: vượt đèn đỏ suýt tông trúng người), người vi phạm vẫn có thể bị xử lý hình sự với mức phạt nhẹ hơn: phạt tiền từ 10-50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm.

3. Điều kiện để tình tiết “có sử dụng rượu bia” được áp dụng

Theo hướng dẫn tại Công văn 250/TANDTC-PC, để áp dụng tình tiết định khung tăng nặng này, cơ quan tố tụng phải thu thập được một trong các chứng cứ sau:

1. Kết luận giám định nồng độ cồn: Phải xác định rõ nguồn gốc nồng độ cồn là do sử dụng rượu, bia. Giám định viên có thể căn cứ vào loại nồng độ cồn (ethanol) và loại trừ các nguyên nhân khác.
2. Lời khai của người phạm tội hoặc nhân chứng: Người phạm tội thừa nhận đã uống rượu bia, hoặc có người khác xác nhận việc này.
3. Bằng chứng vật lý: Hóa đơn mua rượu bia, chai lọ, video giám sát, tin nhắn, hoặc các tang vật khác chứng minh hành vi uống rượu bia.
4. Báo cáo y tế: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể ghi nhận tình trạng say xỉn, hơi thở có mùi rượu, hoặc các triệu chứng khác của việc sử dụng rượu bia.

Ngược lại, nếu chỉ có kết luận giám định nồng độ cồn mà không có bất kỳ căn cứ nào khác, và người phạm tội phủ nhận việc uống rượu bia, thì tình tiết này sẽ không được áp dụng.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, hướng dẫn này rất quan trọng vì nó bảo vệ quyền lợi của người bị truy tố, tránh việc suy diễn chủ quan dựa trên duy nhất chỉ số nồng độ cồn. Điều này phù hợp với nguyên tắc “suy đoán vô tội” và “không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của Tòa án”.

4. Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên hướng dẫn của TANDTC và thực tiễn xét xử, chúng tôi xin đưa ra một số lưu ý quan trọng dành cho bạn:

1. Luôn giữ thái độ hợp tác với cơ quan điều tra: Nếu bạn bị yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn sau tai nạn, hãy hợp tác. Tuy nhiên, bạn có quyền yêu cầu giám định chuyên sâu để xác định nguồn gốc nồng độ cồn nếu bạn cho rằng mình không uống rượu bia.
2. Ghi nhớ và cung cấp thông tin về thực phẩm, thuốc đã sử dụng: Nếu bạn vừa uống siro ho, ăn trái cây lên men hoặc dùng bất kỳ sản phẩm nào có thể gây nồng độ cồn, hãy thông báo ngay cho cơ quan điều tra. Đây là căn cứ quan trọng để loại trừ tình tiết tăng nặng.
3. Tìm kiếm sự tư vấn của luật sư ngay khi bị khởi tố: Trong các vụ án hình sự, đặc biệt là các tội liên quan đến giao thông, việc có luật sư bảo vệ quyền lợi là rất cần thiết. Luật sư sẽ giúp bạn thu thập chứng cứ, xác định đúng tình tiết định khung, và bảo vệ bạn trước tòa.
4. Không tự ý thừa nhận hoặc ký vào biên bản khi chưa hiểu rõ: Mọi lời khai của bạn đều có thể được sử dụng làm chứng cứ. Hãy đọc kỹ biên bản và chỉ ký khi bạn hoàn toàn đồng ý với nội dung.
5. Hiểu rõ mức phạt để có chiến lược bào chữa phù hợp: Nếu bạn bị áp dụng tình tiết “có sử dụng rượu bia” một cách oan uổng, mức án có thể tăng từ khung 1 (1-5 năm) lên khung 2 (3-10 năm). Việc chứng minh không có hành vi uống rượu bia là yếu tố then chốt để giảm nhẹ hình phạt.

5. Câu hỏi thường gặp