Doanh nghiệp siêu nhỏ từ 1/7/2026: Hướng dẫn sử dụng người thân làm kế toán và miễn kế toán trưởng

Kể từ ngày 1/7/2026, một thay đổi quan trọng trong lĩnh vực kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ (DNSN) chính thức có hiệu lực theo Thông tư 58/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành. Cụ thể, DNSN giờ đây được phép sử dụng người thân trong gia đình (như cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh chị em ruột) làm kế toán, đồng thời không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Đây là một bước ngoặt lớn, giúp giảm gánh nặng hành chính và chi phí vận hành cho các doanh nghiệp nhỏ. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các quy định mới, tiêu chí áp dụng và những lưu ý quan trọng để quý khách hàng có thể áp dụng đúng pháp luật.

Doanh nghiệp siêu nhỏ là gì? Tiêu chí xác định theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP

Để hiểu rõ đối tượng áp dụng của Thông tư 58/2026/TT-BTC, trước hết cần nắm vững tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ. Theo khoản 1 Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP của Chính phủ về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiêu chí được chia thành hai lĩnh vực chính:

• Lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng: Sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 3 tỷ đồng.
• Lĩnh vực thương mại và dịch vụ: Sử dụng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn của năm không quá 3 tỷ đồng.

Đáng chú ý, Thông tư 58/2026/TT-BTC cũng áp dụng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nếu họ có nhu cầu và lựa chọn áp dụng thông tư này để thực hiện công tác kế toán.

Quy định mới: Doanh nghiệp siêu nhỏ được sử dụng người thân làm kế toán từ 1/7/2026

Một trong những điểm mới nổi bật nhất của Thông tư 58/2026/TT-BTC là quy định về tổ chức công tác kế toán. Theo đó, DNSN được bố trí người làm kế toán là cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của:

• Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.
• Người đứng đầu, giám đốc hoặc tổng giám đốc.
• Cấp phó của người đứng đầu, phó giám đốc hoặc phó tổng giám đốc phụ trách công tác tài chính – kế toán.

Ngoài ra, DNSN cũng có thể thuê dịch vụ làm kế toán theo quy định của pháp luật, phù hợp với nhu cầu thực tế. Quy định này thay thế cho quy định cũ tại Điều 8 Thông tư 132/2018/TT-BTC và Điều 19 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, vốn yêu cầu DNSN phải bảo đảm không vi phạm các điều cấm về bố trí người làm kế toán có quan hệ gia đình.

Chuyên gia pháp lý lưu ý: “Việc cho phép sử dụng người thân làm kế toán là một bước tiến lớn trong việc tinh giản thủ tục hành chính cho doanh nghiệp siêu nhỏ, giúp họ tiết kiệm chi phí thuê nhân sự chuyên trách. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đảm bảo người thân có đủ năng lực và chuyên môn kế toán theo quy định pháp luật.”

Doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc bố trí kế toán trưởng: Điều kiện và thủ tục

Theo Thông tư 58/2026/TT-BTC, DNSN không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể bố trí phụ trách kế toán. Người phụ trách kế toán sẽ có quyền ký thay kế toán trưởng trên các chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính của đơn vị. Quy định này kế thừa và mở rộng so với quy định cũ tại Điều 8 Thông tư 132/2018/TT-BTC, vốn chỉ cho phép bố trí phụ trách kế toán mà không nêu rõ quyền ký thay.

Tình huống thực tế

Anh Minh là chủ một cửa hàng bán lẻ thực phẩm (doanh thu năm dưới 3 tỷ đồng, thuộc lĩnh vực thương mại). Trước đây, anh phải thuê một kế toán viên chuyên nghiệp với chi phí 5 triệu đồng/tháng. Từ ngày 1/7/2026, anh có thể bố trí vợ mình làm kế toán cho cửa hàng, đồng thời không cần bố trí kế toán trưởng mà chỉ cần cử một phụ trách kế toán (có thể là vợ anh) để ký các báo cáo tài chính. Điều này giúp anh tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành.

Áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 58/2026/TT-BTC: Phương pháp nộp thuế và sổ kế toán

Thông tư 58/2026/TT-BTC hướng dẫn chi tiết về việc áp dụng chế độ kế toán đối với DNSN, dựa trên phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Cụ thể:

• DNSN căn cứ vào phương pháp nộp thuế GTGT và TNDN để thực hiện ghi sổ kế toán theo các trường hợp quy định tại Điều 5, Điều 6, Điều 7, Điều 8 của Thông tư.
• Báo cáo tài chính được lập theo hướng dẫn tại Điều 10 của Thông tư.
• Nếu DNSN chuyển đổi phương pháp nộp thuế, doanh nghiệp phải áp dụng danh mục sổ kế toán phù hợp.
• Trong trường hợp DNSN thay đổi tiêu chí và không còn thuộc đối tượng áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC, doanh nghiệp được tiếp tục áp dụng cho đến hết năm tài chính hiện tại, sau đó phải chuyển sang chế độ kế toán phù hợp từ năm tài chính kế tiếp.

DNSN cũng có quyền lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa (theo các thông tư hiện hành) nếu phù hợp, nhưng phải áp dụng nhất quán trong một năm tài chính. Việc thay đổi chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.

Quyền thiết kế và sửa đổi biểu mẫu chứng từ, sổ kế toán của DNSN

Một điểm linh hoạt khác trong Thông tư 58/2026/TT-BTC là DNSN được phép thiết kế thêm hoặc sửa đổi, bổ sung biểu mẫu chứng từ kế toán và sổ kế toán so với các biểu mẫu hướng dẫn. Tuy nhiên, việc sửa đổi phải tuân thủ các quy định tại Điều 16, các khoản 1, 2, 3, 4 của Điều 24 Luật Kế toán, đảm bảo phản ánh đầy đủ, kịp thời, trung thực, minh bạch và có thể kiểm tra, đối chiếu được tài sản, nguồn vốn của doanh nghiệp. Đối với chứng từ liên quan đến pháp luật khác (ví dụ: hóa đơn điện tử), DNSN phải thực hiện theo quy định riêng của pháp luật đó.

Hiệu lực của Thông tư 58/2026/TT-BTC và các lưu ý chuyển tiếp

Thông tư 58/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày hoặc sau ngày 1/7/2026. Điều này có nghĩa là nếu doanh nghiệp có năm tài chính bắt đầu từ tháng 1/2026 thì chỉ áp dụng Thông tư này từ kỳ kế toán năm 2027. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát và điều chỉnh bộ máy kế toán để đảm bảo tuân thủ đúng thời điểm.

Lời khuyên từ luật sư

Để áp dụng hiệu quả Thông tư 58/2026/TT-BTC, quý khách hàng cần lưu ý các điểm sau:

1. Xác định đúng đối tượng: Kiểm tra lại tiêu chí lao động, doanh thu hoặc tổng nguồn vốn của doanh nghiệp để đảm bảo thuộc diện DNSN theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP.
2. Chuẩn bị hồ sơ nhân sự kế toán: Nếu sử dụng người thân, cần đảm bảo người này có chứng chỉ hoặc bằng cấp kế toán phù hợp (nếu pháp luật yêu cầu) và lập hợp đồng lao động rõ ràng.
3. Quyết định về kế toán trưởng: Nếu không bố trí kế toán trưởng, hãy bổ nhiệm một phụ trách kế toán và ghi nhận quyền ký thay trong quy chế nội bộ.
4. Lựa chọn chế độ kế toán: Cân nhắc giữa việc áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 58/2026/TT-BTC hay chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, dựa trên quy mô và nhu cầu quản lý.
5. Cập nhật biểu mẫu: Rà soát và sửa đổi biểu mẫu chứng từ, sổ kế toán nếu cần, nhưng phải tuân thủ Luật Kế toán.