Sửa đổi Luật Đấu thầu 2026: Những thay đổi quan trọng doanh nghiệp cần biết

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ với các dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao, nhà máy điện hạt nhân và chuyển đổi số, việc hoàn thiện khung pháp lý về đấu thầu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa có chỉ đạo quan trọng về việc nghiên cứu sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu, nhằm tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết những định hướng sửa đổi chính và tác động của chúng đến doanh nghiệp và nhà đầu tư.

1. Tại sao Luật Đấu thầu cần được sửa đổi toàn diện?

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, kể từ khi Luật Đấu thầu được sửa đổi trong các năm 2024, 2025, hoạt động đấu thầu đã có những chuyển biến tích cực. Cụ thể:

• Thời gian lựa chọn nhà thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu đã giảm từ khoảng 14 ngày xuống còn khoảng 7 ngày, theo số liệu từ Bộ Tài chính.
• Số lượng gói thầu chỉ định thầu tăng từ 70% năm 2024 lên 80% năm 2025.
• Tỷ lệ tiết kiệm thông qua đấu thầu năm 2025 tăng lên khoảng 7% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, nhiều chủ đầu tư vẫn có tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm, nhất là trong việc xác định giá gói thầu. Bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ cấp xã còn lúng túng trong triển khai hoạt động đấu thầu sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động.

2. Những đề xuất sửa đổi quan trọng trong Luật Đấu thầu năm 2026

2.1. Mở rộng trường hợp chỉ định thầu

Các đại biểu tại cuộc họp đã thống nhất định hướng tiếp tục mở rộng các trường hợp áp dụng chỉ định thầu, đặc biệt là đối với các trường hợp đặc biệt nhằm đẩy nhanh tiến độ. Các nhóm đề xuất mở rộng bao gồm:

• Gói thầu thuộc dự án đầu tư công trọng điểm, cấp bách
• Gói thầu thuộc hạ tầng khu công nghiệp, khu kinh tế, logistics
• Gói thầu phục vụ chỉnh trang, cải tạo chung cư cũ, khu đô thị
• Gói thầu chuyển đổi số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học công nghệ
• Gói thầu cần triển khai ngay theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền

2.2. Chuyển đổi số và đơn giản hóa thủ tục

Các đại biểu kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh đấu thầu số, sử dụng hồ sơ trên mạng theo hướng doanh nghiệp chỉ phải nộp hồ sơ một lần. Việc khai thác cơ sở dữ liệu về hồ sơ dự thầu, năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia sẽ giúp rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu. Đồng thời, khai thác cơ sở dữ liệu về giá để hỗ trợ xác định giá gói thầu sát với thị trường.

“Luật Đấu thầu là luật khung, luật chung, tập trung quy định các nguyên tắc, hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm của các chủ thể và công tác quản lý nhà nước về đấu thầu.” — Ý kiến của các đại biểu tại cuộc họp.

2.3. Thay đổi phương pháp đánh giá

Các đại biểu đề nghị tăng cường áp dụng phương pháp đánh giá tổng hợp giữa kỹ thuật và giá đối với các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao. Đặc biệt, nghiên cứu chuyển từ đánh giá chủ yếu dựa trên tuân thủ quy trình, thủ tục sang đánh giá hiệu quả dự án.

3. Lộ trình sửa đổi Luật Đấu thầu

Theo Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước; sửa đổi Luật Đấu thầu, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Trước mắt, Bộ Tài chính và các đại biểu kiến nghị sửa đổi, bổ sung Nghị định 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu. Các nội dung sửa đổi bao gồm:

• Mở rộng trường hợp chỉ định thầu và nâng hạn mức áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng
• Đơn giản hóa quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư
• Hoàn thiện quy định về xác định giá gói thầu, quản lý nhà thầu phụ
• Xây dựng tiêu chuẩn hiệu quả sử dụng đất đối với dự án khu đô thị bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan

4. Tình huống thực tế: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Giả sử bạn là một nhà thầu xây lắp muốn tham gia gói thầu thuộc dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam. Với các đề xuất mở rộng chỉ định thầu, doanh nghiệp của bạn có thể được xem xét chỉ định thầu nếu đáp ứng các điều kiện về năng lực và kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc này cũng đi kèm với yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo tính minh bạch.

Đối với các gói thầu chuyển đổi số, AI, khoa học công nghệ, việc áp dụng phương pháp đánh giá tổng hợp giữa kỹ thuật và giá sẽ tạo cơ hội cho các doanh nghiệp có năng lực kỹ thuật cao, không chỉ cạnh tranh về giá.

5. Lời khuyên từ luật sư

1. Cập nhật thường xuyên các quy định mới: Theo dõi sát sao các sửa đổi của Nghị định 214/2025/NĐ-CP và dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi để có chiến lược tham gia đấu thầu phù hợp.
2. Đầu tư vào hệ thống quản lý năng lực: Với xu hướng đấu thầu số và khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia, doanh nghiệp cần hoàn thiện hồ sơ năng lực, kinh nghiệm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
3. Chuẩn bị cho phương pháp đánh giá mới: Các gói thầu kỹ thuật cao sẽ được đánh giá tổng hợp, vì vậy cần xây dựng hồ sơ dự thầu thể hiện rõ năng lực kỹ thuật và hiệu quả dự án.
4. Tham gia các hiệp hội ngành nghề: Các ý kiến của VCCI, Hiệp hội Bất động sản TPHCM đã được lắng nghe tại cuộc họp. Doanh nghiệp nên tham gia các hiệp hội để đóng góp ý kiến xây dựng chính sách.
5. Rà soát hợp đồng và quy trình: Sửa đổi luật sẽ ảnh hưởng đến các quy định về nhà thầu phụ, giải quyết kiến nghị và xử lý các vấn đề phát sinh sau lựa chọn nhà thầu.

6. Định hướng phát triển pháp luật đấu thầu

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, định hướng xây dựng pháp luật hiện nay là chuyển từ việc quy định chi tiết, cụ thể trong luật sang xây dựng luật khung, luật ống, chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc. Các nội dung cụ thể sẽ được giao Chính phủ quy định tại các nghị định để tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc sửa đổi này sẽ giúp:

• Tháo gỡ tâm lý sợ trách nhiệm của chủ đầu tư
• Tăng cường phân cấp, phân quyền
• Nâng cao quyền chủ động và trách nhiệm của chủ đầu tư
• Đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm