Hướng dẫn tham mưu giải quyết vụ việc thi hành án dân sự khó khăn, phức tạp, kéo dài

Trong bối cảnh cải cách hành chính và sắp xếp bộ máy nhà nước, việc giải quyết các vụ việc thi hành án dân sự (THADS) khó khăn, phức tạp, kéo dài đang trở thành thách thức lớn đối với các cơ quan chức năng. Với tư cách là luật sư tư vấn pháp lý, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ quy trình, cơ chế phối hợp liên ngành và các giải pháp thực tiễn để xử lý hiệu quả những vụ việc này, đặc biệt là sau khi mô hình tổ chức mới có hiệu lực.

Bài viết này được xây dựng dựa trên các quy định tại Luật Thi hành án dân sự năm 2025 và Nghị định số 152/2026/NĐ-CP của Chính phủ, cùng với các văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Chúng tôi sẽ phân tích từ góc nhìn của người dân, doanh nghiệp và cán bộ thi hành án.

1. Những thay đổi nào về cơ chế phối hợp trong thi hành án dân sự từ năm 2025?

Theo Luật THADS năm 2025, các Phòng THADS khu vực được tổ chức tương đồng với 355 Tòa án nhân dân khu vực và Viện kiểm sát nhân dân khu vực. Việc tổ chức đồng bộ này tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phối hợp liên ngành, hạn chế chồng chéo hoặc “khoảng trống” về thẩm quyền.

Đáng chú ý, từ ngày 01/3/2025, Công an cấp huyện chính thức kết thúc hoạt động. Việc phối hợp bảo vệ cưỡng chế THADS có huy động lực lượng được thực hiện chủ yếu giữa:

• Cơ quan THADS cấp tỉnh với Công an cấp tỉnh, trực tiếp là Phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (PC10).
• Công an cấp xã có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ cơ quan THADS trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự khi tổ chức cưỡng chế, theo văn bản phân công của Công an cấp tỉnh.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc thay đổi mô hình tổ chức này đã tác động nhất định đến công tác phối hợp trong THADS, đặc biệt là đối với các hoạt động cưỡng chế có huy động lực lượng, công tác thu nộp tiền thi hành án tại trại giam và phối hợp liên quan đến xuất nhập cảnh. Tuy nhiên, Bộ Tư pháp, Cục Quản lý THADS và Bộ Công an đã kịp thời ban hành nhiều văn bản hướng dẫn nhằm bảo đảm hoạt động phối hợp được duy trì thông suốt.

2. Làm thế nào để tham mưu hiệu quả cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong THADS?

Theo chỉ đạo của Cục Quản lý THADS, các cơ quan THADS cần thực hiện các bước sau:

1. Rà soát định kỳ danh sách các vụ việc khó khăn, phức tạp, kéo dài hoặc có nguy cơ phát sinh “điểm nóng”.
2. Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ bao gồm: bản án, quyết định của Tòa án, biên bản xác minh tài sản, phương án tổ chức thi hành án.
3. Báo cáo kịp thời lên cấp ủy, chính quyền địa phương và Ban Chỉ đạo THADS cấp tỉnh để được chỉ đạo giải quyết đồng bộ.
4. Trao đổi thông tin định kỳ với các cơ quan liên quan như Viện kiểm sát, Tòa án, Công an để thống nhất biện pháp phối hợp.

Tình huống thực tế: Giả sử bạn là Chấp hành viên phụ trách một vụ việc đòi nợ có giá trị lớn, bên phải thi hành án là một doanh nghiệp đang có dấu hiệu tẩu tán tài sản. Trong trường hợp này, bạn cần ngay lập tức rà soát hồ sơ, xác minh tài sản và báo cáo lãnh đạo cơ quan THADS để có phương án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, đồng thời phối hợp với Công an cấp tỉnh và cấp xã để bảo vệ hiện trường nếu cần cưỡng chế.

3. Các biện pháp nâng cao kỹ năng dân vận và xử lý tình huống phức tạp trong THADS

Cục Quản lý THADS yêu cầu các cơ quan THADS tập trung vào các nội dung sau:

• Đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ: Tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng dân vận, kỹ năng xử lý tình huống phức tạp, đặc biệt là các tình huống có đông người tham gia hoặc có nguy cơ xung đột.
• Ứng dụng công nghệ thông tin: Sử dụng biên lai điện tử, quản lý hồ sơ điện tử để nâng cao tính công khai, minh bạch, hiệu quả.
• Tăng cường kỷ luật, kỷ cương: Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng né tránh trách nhiệm, thiếu chủ động trong công tác phối hợp.

Theo các chuyên gia pháp lý, việc nâng cao kỹ năng dân vận là yếu tố then chốt để giải quyết thành công các vụ việc phức tạp, vì nhiều vụ việc kéo dài xuất phát từ sự thiếu đồng thuận của các bên liên quan. Một Chấp hành viên có kỹ năng dân vận tốt có thể thuyết phục được bên phải thi hành án tự nguyện thi hành, tránh được các thủ tục cưỡng chế phức tạp.

4. Những quy định mới về thẩm quyền kiểm sát và kháng nghị trong THADS

Luật THADS năm 2025 và Nghị định số 152/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng:

• Thẩm quyền kiểm sát: Viện kiểm sát nhân dân các cấp có quyền kiểm sát hoạt động của cơ quan THADS, Chấp hành viên, Văn phòng Thừa phát lại và Thừa phát lại.
• Quyền kháng nghị: Viện kiểm sát có quyền kháng nghị đối với các quyết định, hành vi của Chấp hành viên nếu phát hiện vi phạm pháp luật.
• Thời hạn kháng nghị mới: Đã bổ sung quy định về thời hạn kháng nghị đối với các vụ việc thi hành án đã kết thúc, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.
• Trình tự trả lời kháng nghị: Sửa đổi theo hướng phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu xã hội hóa một số hoạt động THADS.

Lời khuyên từ luật sư:

1. Chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng: Đối với mọi vụ việc, đặc biệt là vụ việc phức tạp, cần chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chặt chẽ để tránh bị kháng nghị hoặc kiến nghị.
2. Phối hợp chặt chẽ với Viện kiểm sát: Thường xuyên trao đổi thông tin, thống nhất quan điểm trước khi thực hiện các biện pháp cưỡng chế.
3. Cập nhật văn bản pháp luật: Luật THADS 2025 và Nghị định 152/2026/NĐ-CP có nhiều thay đổi, cần theo dõi để áp dụng đúng.
4. Lưu ý thời hiệu kháng nghị: Đối với các vụ việc đã kết thúc, cần lưu ý thời hạn kháng nghị mới để tránh bị khiếu nại.
5. Xây dựng quy chế phối hợp nội bộ: Mỗi cơ quan THADS cần xây dựng quy chế phối hợp cụ thể với các cơ quan liên quan, xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và quy trình xử lý.

5. Câu hỏi thường gặp về thi hành án dân sự khó khăn, phức tạp