Bạn cần biết 9 điểm mới trong Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi (dự kiến hiệu lực 01/3/2027)

Chào bạn,

Là luật sư tư vấn trực tiếp cho khách hàng trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, tôi nhận thấy Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi (bản ngày 17/6/2026) đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của người lao động và doanh nghiệp. Với dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, dự thảo này đề xuất nhiều thay đổi quan trọng về sổ BHXH điện tử, thủ tục hưởng chế độ, hỗ trợ đóng BHXH và trợ cấp hưu trí xã hội.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 9 điểm mới của dự thảo, giúp bạn nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

1. Đề xuất hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc cho chủ hộ kinh doanh và một số nhóm đối tượng khác

Theo khoản 5 Điều 6 và khoản 9 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 được sửa đổi, bổ sung bởi dự thảo, Nhà nước sẽ hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc cho các đối tượng quy định tại các điểm g, h, m và n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, bao gồm:

• Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;
• Vợ hoặc chồng đi theo thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài;
• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh;
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của doanh nghiệp không hưởng tiền lương.

Tình huống thực tế: Anh Minh, chủ hộ kinh doanh tại Hà Nội, hiện đang đóng BHXH bắt buộc nhưng không được Nhà nước hỗ trợ. Nếu dự thảo được thông qua, anh Minh sẽ thuộc diện được hỗ trợ tiền đóng, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính.

Đây là điểm hoàn toàn mới vì Điều 6 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện chỉ quy định hỗ trợ cho người tham gia BHXH tự nguyện. Dự thảo giao Chính phủ quy định cụ thể mức hỗ trợ, đối tượng và thời gian thực hiện.

2. Người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ không được tham gia BHXH tự nguyện

Theo khoản 1 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội, người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ bị loại khỏi đối tượng tham gia BHXH tự nguyện. Cụ thể:

• Điểm a khoản 4 Điều 2 được sửa đổi: người từ đủ 15 tuổi trở lên chỉ được tham gia BHXH tự nguyện nếu không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.
• Điểm a khoản 7 Điều 2 bổ sung người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội vào nhóm không thuộc đối tượng tham gia BHXH.

Đây là nội dung mới, vì Luật hiện hành chưa đề cập đến đối tượng này.

3. Đóng BHXH lẻ từ 1 tháng có thể được tính 0,25 năm khi xác định mức hưởng

Dự thảo sửa đổi khoản 6 Điều 5 Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng chi tiết hóa cách quy đổi thời gian đóng BHXH có tháng lẻ:

• Từ 01 đến 03 tháng: tính 0,25 năm;
• Từ 04 đến 06 tháng: tính 0,5 năm;
• Từ 07 đến 09 tháng: tính 0,75 năm;
• Từ 10 đến 11 tháng: tính 01 năm.

So với quy định hiện hành tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (từ 01-06 tháng tính nửa năm, từ 07-11 tháng tính một năm), dự thảo đã chia nhỏ hơn, giúp người lao động có thời gian đóng ngắn (ví dụ: 1-3 tháng) vẫn được ghi nhận đóng góp.

4. Đề xuất bỏ quy định giấy ủy quyền nhận lương hưu chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng

Theo Phương án 1 của dự thảo, người tham gia và người thụ hưởng chế độ BHXH được ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện BHXH, và việc ủy quyền được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự. Dự thảo không còn quy định riêng về thời hạn tối đa 12 tháng như quy định hiện hành tại điểm d khoản 2 Điều 10 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Tình huống thực tế: Bà Lan, 75 tuổi, đang hưởng lương hưu và ủy quyền cho con trai nhận thay. Hiện tại, giấy ủy quyền chỉ có hiệu lực 12 tháng, buộc bà phải làm lại mỗi năm. Nếu dự thảo được thông qua, bà Lan có thể ủy quyền dài hạn hơn, giảm thủ tục hành chính.

5. Doanh nghiệp không có công đoàn cơ sở được tự quyết thời gian nghỉ dưỡng sức của người lao động

Tại khoản 19 và khoản 20 Điều 1 dự thảo, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Theo đó, thời gian nghỉ dưỡng sức vẫn do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành công đoàn cơ sở quyết định. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở hoặc thuộc trường hợp không tổ chức công đoàn cơ sở, thì người sử dụng lao động được quyền quyết định.

Dự thảo không thay đổi điều kiện hưởng, mức hưởng hoặc số ngày nghỉ dưỡng sức tối đa hiện hành.

6. Sổ BHXH điện tử sẽ là hình thức chính, sổ giấy chỉ cấp khi có yêu cầu

Theo khoản 12 Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 2 Điều 25 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, sổ BHXH được cấp bằng bản điện tử. Sổ giấy chỉ được cấp khi người tham gia có yêu cầu và có giá trị pháp lý như bản điện tử.

Bên cạnh đó, khoản 13 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 26 theo hướng tăng cường giao dịch điện tử, giao Chính phủ quy định việc thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ hành chính trên cơ sở khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia.

7. Dự kiến thay đổi cách điều chỉnh tiền lương đóng BHXH để tính lương hưu

Một nội dung kỹ thuật nhưng có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi người lao động là sửa đổi Điều 73 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Theo dự thảo sửa đổi điểm a khoản 1 Điều 73, đối với người lao động hưởng lương theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và tham gia BHXH trước ngày 01/01/2016, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH sẽ được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định tiền lương đã đóng BHXH trước ngày Luật mới có hiệu lực sẽ được điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm Luật có hiệu lực trước khi chuyển sang điều chỉnh theo mức tham chiếu. Đây là cơ chế chuyển tiếp chưa có trong Luật hiện hành.

8. Chính phủ được quyết định giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi

Theo Phương án 2 của dự thảo sửa đổi khoản 3 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội, Chính phủ sẽ được trao thẩm quyền quyết định giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi, căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế – xã hội và khả năng cân đối ngân sách. Nếu muốn giảm xuống dưới 70 tuổi, Chính phủ vẫn phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

9. Thay đổi thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai về bảo hiểm xã hội

Dự thảo sửa đổi Điều 130 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 liên quan đến thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai. Theo điểm b khoản 3 Điều 130 được sửa đổi, người khiếu nại có quyền khiếu nại lần hai đến Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Đồng thời, điểm b khoản 4 Điều 130 xác định Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp là người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai. Việc thay đổi từ khái niệm “Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội cấp trên trực tiếp” (Luật hiện hành) sang “Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp” nhằm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Lời khuyên từ luật sư:

1. Cập nhật thông tin thường xuyên: Dự thảo có thể thay đổi trước khi được Quốc hội thông qua. Bạn nên theo dõi các cổng thông tin chính thức như phapluat.gov.vn hoặc thuvienphapluat.vn.
2. Chuẩn bị cho chuyển đổi số: Nếu bạn chưa có tài khoản trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia, hãy đăng ký ngay để thuận tiện khi sổ BHXH điện tử trở thành hình thức chính.
3. Kiểm tra quyền lợi cá nhân: Với các thay đổi về cách tính tháng lẻ và điều chỉnh tiền lương, bạn nên nhờ luật sư tư vấn để đảm bảo quyền lợi lương hưu của mình được tối ưu.
4. Lưu ý với doanh nghiệp: Nếu doanh nghiệp của bạn không có công đoàn cơ sở, hãy nắm rõ quyền chủ động quyết định thời gian nghỉ dưỡng sức cho người lao động.
5. Bảo vệ quyền khiếu nại: Ghi nhớ thay đổi về thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai để khi cần, bạn biết chính xác cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết.