Ngân hàng phá sản: Người gửi tiền có mất trắng? Bảo hiểm trả bao nhiêu?

Khi nghe tin một ngân hàng phá sản, câu hỏi đầu tiên của hầu hết người gửi tiền là: “Tiền của tôi có mất trắng không?”. Chúng tôi xin khẳng định ngay: KHÔNG. Pháp luật Việt Nam đã có cơ chế bảo vệ người gửi tiền thông qua bảo hiểm tiền gửi và thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản khi ngân hàng phá sản. Bài viết này sẽ giải thích chi tiết quyền lợi của bạn và cách thức nhận lại tiền.

Khi nào một ngân hàng bị tuyên bố phá sản?

Theo quy định tại Điều 72 Luật Phục hồi, phá sản 2025 (có hiệu lực từ năm 2025), quy trình phá sản ngân hàng chỉ được khởi động sau khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã áp dụng các biện pháp kiểm soát đặc biệt hoặc biện pháp phục hồi khả năng thanh toán nhưng không thành công. Cụ thể:

• NHNN có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt.
• Hoặc NHNN không áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán.
• Hoặc NHNN chấm dứt áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán.
• Và ngân hàng vẫn mất khả năng thanh toán.

Đáng chú ý, trên thực tế, từ trước đến nay chưa có ngân hàng thương mại nào tại Việt Nam thực hiện thủ tục phá sản. Thay vào đó, NHNN thường can thiệp bằng cách cơ cấu lại, mua lại với giá 0 đồng hoặc sáp nhập các ngân hàng yếu kém.

Ngân hàng phá sản, người gửi tiền có mất trắng không?

Câu trả lời là KHÔNG, nhưng bạn có thể không lấy lại được toàn bộ số tiền gốc và lãi. Thay vào đó, bạn sẽ nhận được một khoản tiền bảo hiểm từ Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và có thể nhận thêm từ việc phân chia tài sản thanh lý của ngân hàng.

1. Bảo hiểm tiền gửi: Lá chắn đầu tiên

Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 (có hiệu lực từ năm 2025) quy định tất cả các ngân hàng nhận tiền gửi (trừ ngân hàng chính sách) đều phải tham gia bảo hiểm tiền gửi. Khi ngân hàng phá sản, người gửi tiền sẽ được chi trả một khoản tiền bảo hiểm theo hạn mức quy định.

Theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg hiện hành, hạn mức chi trả tối đa là 125 triệu đồng cho tất cả các khoản tiền gửi được bảo hiểm (cả gốc và lãi) của một người tại một ngân hàng. Tuy nhiên, Điều 22 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 cho phép Thống đốc NHNN quyết định hạn mức chi trả vượt mức này trong trường hợp đặc biệt, thậm chí có thể lên tới toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm.

Lưu ý quan trọng: Hạn mức 125 triệu đồng là mức tối đa cho mỗi người tại mỗi ngân hàng. Nếu bạn có tiền gửi ở nhiều ngân hàng khác nhau, mỗi ngân hàng sẽ chi trả riêng biệt trong hạn mức này.

2. Thứ tự ưu tiên thanh toán từ tài sản ngân hàng

Sau khi nhận tiền bảo hiểm, người gửi tiền còn có thể nhận thêm từ giá trị tài sản thanh lý của ngân hàng. Tuy nhiên, Điều 72 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định thứ tự ưu tiên phân chia tài sản như sau:

1. Chi phí phá sản (ưu tiên số 1).
2. Khoản nợ lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, trợ cấp thôi việc và quyền lợi khác của người lao động (ưu tiên số 2).
3. Khoản tiền gửi của người gửi tiền (sau khi trừ số tiền đã được bảo hiểm chi trả) và các khoản phí bảo hiểm tiền gửi chưa nộp (ưu tiên số 3).
4. Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và các khoản nợ không có bảo đảm khác (ưu tiên số 4).

Như vậy, người gửi tiền được xếp thứ tự ưu tiên thứ ba, sau chi phí phá sản và quyền lợi người lao động. Điều này có nghĩa là nếu tài sản ngân hàng không đủ để thanh toán cho tất cả các chủ nợ, người gửi tiền sẽ được thanh toán trước các khoản nợ thuế và nợ không có bảo đảm khác.

Thủ tục nhận tiền bảo hiểm tiền gửi như thế nào?

Theo Điều 7 Thông tư 04/2026/TT-NHNN (hướng dẫn thủ tục trả tiền bảo hiểm), quy trình diễn ra như sau:

• Bước 1: Trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, ngân hàng phải gửi hồ sơ đề nghị trả tiền bảo hiểm cho Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam.
• Bước 2: Trong vòng 05 ngày làm việc, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam kiểm tra chứng từ, sổ sách để xác định số tiền phải chi trả.
• Bước 3: Trong vòng 10 ngày làm việc sau khi kết thúc kiểm tra, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam lập phương án trả tiền và thông báo công khai trên báo chí, trang thông tin điện tử về địa điểm, thời gian, phương thức nhận tiền.

Người gửi tiền chỉ cần xuất trình Chứng minh nhân dân hoặc Hộ chiếu (hoặc giấy tờ tùy thân hợp lệ khác) để nhận tiền. Trường hợp ủy quyền hoặc thừa kế, cần xuất trình thêm giấy tờ chứng minh tư cách.

Tình huống thực tế

Giả sử bạn gửi 300 triệu đồng tại Ngân hàng X. Khi ngân hàng này bị phá sản, bạn sẽ:

• Nhận ngay: Tối đa 125 triệu đồng từ bảo hiểm tiền gửi (theo hạn mức hiện hành).
• Có thể nhận thêm: Số tiền còn lại (175 triệu đồng) nếu sau khi thanh lý tài sản, ngân hàng còn đủ tiền để chi trả cho người gửi tiền ở thứ tự ưu tiên thứ ba.
• Rủi ro: Nếu tài sản ngân hàng không đủ, bạn sẽ chỉ nhận được 125 triệu đồng và mất phần còn lại.

Lời khuyên từ luật sư

1. Phân tán tiền gửi: Để giảm thiểu rủi ro, bạn nên chia tiền gửi thành nhiều khoản, mỗi khoản dưới hạn mức bảo hiểm (hiện là 125 triệu đồng) tại các ngân hàng khác nhau. Như vậy, mỗi khoản đều được bảo hiểm đầy đủ.
2. Kiểm tra ngân hàng có tham gia bảo hiểm tiền gửi không: Tất cả ngân hàng thương mại đều phải tham gia, nhưng bạn nên kiểm tra lại trên website của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam.
3. Theo dõi thông tin ngân hàng: Nếu ngân hàng bạn gửi tiền có dấu hiệu yếu kém, hãy chủ động theo dõi các thông báo của NHNN về việc kiểm soát đặc biệt.
4. Không hoảng loạn: Cơ chế bảo hiểm tiền gửi và thanh lý tài sản đã được pháp luật quy định chặt chẽ. Việc rút tiền hàng loạt có thể khiến ngân hàng mất thanh khoản nhanh hơn.