Cơ chế phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội thành tổ hợp chiến lược quốc gia: 6 nhiệm vụ trọng tâm

Việc phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) thành một tổ hợp chiến lược quốc gia về tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nhiệm vụ của riêng nhà trường mà còn là yêu cầu cấp thiết để Việt Nam nâng cao vị thế cạnh tranh trong khu vực và thế giới. Trong bài viết này, chúng tôi phân tích những chỉ đạo mới nhất từ Phó Thủ tướng Chính phủ về cơ chế, chính sách cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng những tác động thực tiễn đến người học, giảng viên và doanh nghiệp.

Vì sao cần cơ chế đủ mạnh để phát triển tổ hợp chiến lược quốc gia cho ĐHQGHN?

Sau hơn 30 năm hình thành và phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đã khẳng định vai trò tiên phong trong đổi mới giáo dục đại học tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, mô hình tổ chức hiện tại được đánh giá là chưa đủ mạnh để tạo ra bước đột phá về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, vấn đề quan trọng nhất hiện nay là Đề án phải làm rõ được mô hình phát triển mới và cơ chế tổ chức thực hiện mới để ĐHQGHN thực sự trở thành một thiết chế chiến lược quốc gia về nhân tài, trí thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là Đề án phải làm rõ được mô hình phát triển mới và cơ chế tổ chức thực hiện mới, đột phá để ĐHQGHN thực sự trở thành một thiết chế chiến lược quốc gia về nhân tài, trí thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo” — Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh tại cuộc họp.

4 nhiệm vụ cốt lõi ĐHQGHN phải thực hiện trong giai đoạn mới là gì?

Tại cuộc họp triển khai xây dựng Đề án, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã nêu rõ 4 nhiệm vụ cốt lõi mà ĐHQGHN cần tập trung thực hiện:

1. Phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và hội tụ nhân tài cho đất nước
2. Tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, nhất là trong lĩnh vực chiến lược, bám sát mô hình phát triển đất nước
3. Nghiên cứu giải quyết những vấn đề lớn, những vấn đề mới và khó của quốc gia
4. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tạo ra sản phẩm và doanh nghiệp mới

Đáng chú ý, nhiệm vụ cốt lõi được nhấn mạnh là phải thiết kế được một hệ sinh thái liên thông từ nhân tài, đào tạo, nghiên cứu đến công nghệ, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp và thị trường; biến tri thức thành giá trị phát triển cho ĐHQGHN và phục vụ sự phát triển đất nước.

6 định hướng phát triển đại học tinh hoa theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng

Thứ nhất: Xây dựng bộ chuẩn riêng cho đại học tinh hoa

ĐHQGHN cần đánh giá lại tổng thể mô hình và động lực phát triển theo hướng đại học tinh hoa, với các tiêu chuẩn, tiêu chí cao hơn nhiều so với mặt bằng chung, đối sánh với các đại học hàng đầu khu vực và thế giới. Trên cơ sở quy chuẩn chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhà trường phải xây dựng được bộ chuẩn riêng làm căn cứ giao quyền, phân bổ nguồn lực, đánh giá kết quả và hậu kiểm.

Thứ hai: Khẳng định vai trò dẫn dắt hệ thống giáo dục đại học

ĐHQGHN không chỉ hướng đến sự phát triển của riêng nhà trường mà phải dẫn dắt, lan tỏa trong hệ thống giáo dục đại học cả nước. Nhà trường cần chia sẻ mô hình tốt, nền tảng số, học liệu, dữ liệu, phòng thí nghiệm và hạ tầng nghiên cứu được Nhà nước đầu tư để hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học khác và doanh nghiệp cùng phát triển.

Thứ ba: Cụ thể hóa hệ thống mục tiêu và chỉ tiêu KPI theo từng giai đoạn

Phó Thủ tướng yêu cầu phải xác định rõ các chỉ tiêu về: đào tạo nhân tài, vị thế và chất lượng quốc tế, công nghệ cốt lõi, sáng chế và sản phẩm thương mại hóa, tư vấn chính sách, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Đặc biệt, cần lựa chọn một số lĩnh vực chiến lược mà đất nước đang cần và trường có thế mạnh để đầu tư tập trung, không dàn trải, hình thành các trung tâm R&D, nhóm nghiên cứu mạnh và phòng thí nghiệm hiện đại.

Thứ tư: Tái cấu trúc theo hướng tinh, gọn, mạnh

ĐHQGHN chủ động rà soát tổng thể tổ chức để giảm đầu mối, sắp xếp mỗi đơn vị phải mạnh hơn, sứ mệnh rõ hơn, lĩnh vực dẫn dắt rõ hơn và sản phẩm rõ hơn. Những lĩnh vực trùng lặp, nguồn lực phân tán cần được tổ chức lại thành các đầu mối đủ mạnh để cạnh tranh quốc tế.

Thứ năm: Xây dựng cơ chế vượt trội về tuyển chọn và đãi ngộ nhân tài

Muốn có đại học tinh hoa thì trước hết phải có học trò giỏi, thầy giỏi, nhà khoa học giỏi. Phó Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế thật sự vượt trội về tuyển chọn, học bổng, chương trình tài năng và môi trường học thuật đủ sức cạnh tranh; đồng thời trọng dụng, đãi ngộ nhân tài một cách đồng bộ, xây dựng môi trường học thuật sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và bảo đảm liêm chính.

Thứ sáu: Giáo dục chính trị, tư tưởng và trách nhiệm của trí thức

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, trách nhiệm và sứ mệnh của trí thức ĐHQGHN. Theo đó, sinh viên và giảng viên ĐHQGHN không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh, hoài bão, khát vọng phụng sự Tổ quốc và có năng lực dẫn dắt.

Tình huống thực tế: Đề án đang được xây dựng như thế nào?

Trong quá trình xây dựng Đề án, ĐHQGHN đã tổ chức nhiều cuộc họp, hội thảo, tham vấn và lấy ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước. Các nội dung nghiên cứu tập trung vào những vấn đề trọng tâm như:

• Xác định định hướng phát triển và các nhiệm vụ đột phá
• Kinh nghiệm quốc tế về mô hình đại học nghiên cứu, đại học tinh hoa và tổ hợp chiến lược
• Cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng mô hình “tổ hợp chiến lược quốc gia”
• Tổng kết quá trình hình thành, phát triển mô hình tổ chức và hoạt động ĐHQGHN
• Hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu và các chỉ số đánh giá phát triển

Cuộc họp có sự tham dự của đại diện lãnh đạo các bộ, cơ quan quan trọng như: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng, Bộ Tư pháp, Ban Tuyên giáo Trung ương, Văn phòng Chính phủ, UBND TP. Hà Nội.

Quy trình thực hiện và các quy định pháp lý liên quan

Về tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng yêu cầu ĐHQGHN nghiên cứu kỹ các quy định liên quan đến xây dựng Đề án; rà soát thành phần hồ sơ, quy trình thủ tục bảo đảm đáp ứng đúng, đủ các quy định hiện hành. Điều này nhằm tránh những vướng mắc về thủ tục hành chính, giúp Đề án sớm được phê duyệt và triển khai.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc xây dựng Đề án lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi nó sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý mới cho mô hình hoạt động của ĐHQGHN — một mô hình chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ, ngành và sự ủng hộ về cơ chế, chính sách đặc thù.

Lời khuyên từ luật sư

Trên cơ sở các chỉ đạo tại cuộc họp, chúng tôi đưa ra một số lưu ý quan trọng cho các bên liên quan:

1. Đối với ĐHQGHN: Cần khẩn trương tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp có luận cứ từ các bộ, ngành, chuyên gia để hoàn thiện Đề án, đặc biệt là làm rõ mô hình phát triển mới và cơ chế tổ chức thực hiện mới.
2. Đối với các bộ, ngành: Cần phối hợp chặt chẽ để tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho ĐHQGHN trong quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động.
3. Đối với người học và giảng viên: Chuẩn bị tâm thế cho môi trường học thuật mới với tiêu chuẩn cao hơn, cạnh tranh hơn, đòi hỏi năng lực tự học, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo liên tục.
4. Đối với doanh nghiệp: Đây là cơ hội để thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược với ĐHQGHN trong các lĩnh vực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp