Xây dựng luật để mở đường cho phát triển: Định hướng lập pháp mới của Quốc hội

Trong bối cảnh đất nước đang đứng trước những thời cơ phát triển lớn, việc hoàn thiện thể chế pháp luật được xem là chìa khóa then chốt. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa có những chỉ đạo quan trọng về đổi mới tư duy lập pháp, nhấn mạnh rằng Quốc hội “không xây dựng luật để hoàn thành chương trình, mà xây dựng luật để mở đường cho phát triển”. Vậy định hướng này có ý nghĩa gì đối với người dân và doanh nghiệp?

Kỳ họp Quốc hội sắp tới sẽ xem xét những nội dung quan trọng nào?

Theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, tại cuộc họp chuẩn bị cho Kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nêu rõ khối lượng công việc tại kỳ họp này là rất lớn. Đây là kỳ họp có ý nghĩa nền tảng đối với việc hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế-xã hội và tổ chức bộ máy.

Cụ thể, Quốc hội sẽ xem xét:

• 15 dự án luật được thông qua và 4 nghị quyết quy phạm pháp luật
• 7 dự án luật được cho ý kiến lần đầu
• 6 nội dung quan trọng về kinh tế-xã hội, đầu tư
• Quyết định công tác nhân sự thuộc thẩm quyền

Đáng chú ý, phần lớn các chủ trương lớn đã được Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư cho ý kiến. Quốc hội và Chính phủ có trách nhiệm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và đúng tinh thần các chủ trương đó thành pháp luật với chất lượng cao nhất.

Vì sao cần đổi mới tư duy “xây dựng luật để mở đường cho phát triển”?

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định: “Quốc hội không xây dựng luật để hoàn thành chương trình; Quốc hội xây dựng luật để mở đường cho phát triển.” Điều này thể hiện một sự chuyển biến căn bản trong tư duy lập pháp — từ việc “ban hành cho đủ” sang việc “ban hành để giải quyết vấn đề thực tiễn”.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, trong giai đoạn trước đây, nhiều văn bản luật được ban hành nhưng chưa bám sát thực tiễn, dẫn đến tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”, gây ách tắc trong triển khai. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra là mỗi chính sách được thông qua phải hướng tới mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và có thể triển khai ngay trong thực tiễn.

“Đất nước đang đứng trước những thời cơ phát triển rất lớn. Thời cơ chỉ trở thành hiện thực khi chúng ta có thể chế tốt, quyết sách đúng và tổ chức thực hiện hiệu quả.” — Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Chất lượng lập pháp được bảo đảm như thế nào khi vừa phải nhanh vừa phải đúng?

Trước áp lực về tiến độ và khối lượng công việc, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu, thảo luận là: khẩn trương nhưng không chủ quan; quyết định nhanh nhưng không giản đơn; đổi mới mạnh mẽ nhưng không đánh đổi chất lượng.

Cụ thể, các đại biểu Quốc hội được yêu cầu:

• Tập trung trí tuệ vào những vấn đề lớn, điểm nghẽn của thể chế và các chính sách còn có ý kiến khác nhau
• Mỗi ý kiến phát biểu phải hướng tới hoàn thiện chính sách, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và tính khả thi của hệ thống pháp luật
• Tránh sa vào những vấn đề kỹ thuật hoặc lặp lại hồ sơ
• Rà soát những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc đã trở thành rào cản phát triển

Phân cấp, phân quyền trong xây dựng pháp luật được quy định ra sao?

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh nguyên tắc phân cấp trong hệ thống pháp luật, tránh tình trạng “luật hóa” quá mức các vấn đề thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các bộ ngành. Theo đó:

• Quốc hội ban hành những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình
• Chính phủ quy định bằng nghị định đối với những nội dung thuộc thẩm quyền
• Các bộ ban hành thông tư đối với những vấn đề thuộc phạm vi quản lý của mình

Tình huống thực tế: Luật đi vào cuộc sống ngay từ ngày đầu có hiệu lực

Để minh họa cho yêu cầu này, hãy xem xét trường hợp của một doanh nghiệp bất động sản. Trước đây, khi Luật Đất đai mới được ban hành, doanh nghiệp thường phải chờ đợi rất lâu để có nghị định hướng dẫn thi hành, gây đình trệ các dự án đầu tư. Với tư duy mới, các luật được xây dựng phải bảo đảm tính khả thi ngay khi ban hành, giúp doanh nghiệp có thể triển khai hoạt động kinh doanh mà không bị gián đoạn bởi sự chậm trễ của các văn bản hướng dẫn.

Đây chính là điểm mấu chốt mà Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ: “Xây dựng luật không dừng ở việc ban hành văn bản; xây dựng luật là phải bảo đảm pháp luật đi được vào cuộc sống ngay từ ngày đầu có hiệu lực.”

Lời khuyên từ luật sư

Trước những thay đổi trong tư duy lập pháp, chúng tôi khuyến nghị người dân và doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Theo dõi sát các dự án luật mới: Nắm bắt các dự án luật được Quốc hội thông qua tại kỳ họp này để chuẩn bị phương án thích ứng kịp thời, đặc biệt là các lĩnh vực liên quan đến đầu tư, đất đai, doanh nghiệp.
2. Đánh giá tác động đến hoạt động kinh doanh: Với mục tiêu “tháo gỡ điểm nghẽn”, nhiều quy định mới có thể tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Hãy rà soát các thủ tục hành chính hiện tại để tận dụng tối đa lợi ích từ các thay đổi này.
3. Chủ động cập nhật văn bản hướng dẫn: Dù mục tiêu là “luật đi vào cuộc sống ngay”, vẫn cần theo dõi các nghị định, thông tư hướng dẫn được ban hành sau đó để đảm bảo tuân thủ đúng quy định.
4. Tư vấn pháp lý sớm: Nếu có kế hoạch đầu tư, kinh doanh trong các lĩnh vực có sự thay đổi lớn về chính sách, hãy chủ động tìm kiếm sự tư vấn từ luật sư để được hướng dẫn chi tiết, tránh rủi ro pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

Với định hướng “xây dựng luật để mở đường cho phát triển”, kỳ họp tới được kỳ vọng sẽ tạo ra những bước chuyển thực chất trong công tác lập pháp, củng cố niềm tin của nhân dân và doanh nghiệp vào hệ thống pháp luật, đồng thời mở ra những động lực phát triển mới cho đất nước. Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật những thông tin mới nhất về các dự án luật được thông qua để bạn đọc kịp thời nắm bắt.