Thu hồi tài sản tham nhũng: Cơ chế pháp lý và quy trình thực hiện năm 2026

Trong bối cảnh công cuộc phòng, chống tham nhũng ngày càng được đẩy mạnh, việc thu hồi tài sản tham nhũng trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ và Quốc hội đặc biệt quan tâm. Tại kỳ họp thứ nhất, khóa XVI, Chính phủ đã trình bày trước Quốc hội Báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2025, trong đó nhấn mạnh mục tiêu tăng tỷ lệ thu hồi tiền và tài sản trong các vụ án tham nhũng như một nhiệm vụ cấp bách.

Với tư cách là luật sư tư vấn, chúng tôi sẽ giúp quý khách hiểu rõ về cơ chế pháp lý, quy trình và những điểm mới quan trọng trong việc thu hồi tài sản tham nhũng theo quy định hiện hành.

Cơ sở pháp lý nào quy định về thu hồi tài sản tham nhũng?

Theo quy định tại Điều 93 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, việc xử lý tài sản tham nhũng được thực hiện theo các nguyên tắc sau:

• Tài sản tham nhũng phải được thu hồi, trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc tịch thu theo quy định của pháp luật.
• Thiệt hại do hành vi tham nhũng gây ra phải được khắc phục; người có hành vi tham nhũng gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, Khoản 5 Điều 1 Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) đã sửa đổi Điều 17 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, bổ sung tiêu chí đánh giá về công tác phòng, chống tham nhũng. Cụ thể, các tiêu chí đánh giá bao gồm:

• Việc xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng;
• Việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng;
• Việc phát hiện tham nhũng;
• Việc xử lý tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng.

Chính phủ sẽ quy định chi tiết tiêu chí đánh giá về công tác phòng, chống tham nhũng và trách nhiệm đánh giá của các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Hợp tác quốc tế về thu hồi tài sản tham nhũng được thực hiện như thế nào?

Trên cơ sở điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam hợp tác với các cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài trong việc kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, tịch thu hoặc thu hồi tài sản tham nhũng và trả lại tài sản đó cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp.

Theo Điều 91 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, Viện kiểm sát nhân dân tối cao được xác định là cơ quan trung ương về hợp tác quốc tế thu hồi tài sản tham nhũng trong tố tụng hình sự, với các nhiệm vụ cụ thể:

• Tiếp nhận, xử lý yêu cầu tương trợ tư pháp hình sự của nước ngoài về thu hồi tài sản tham nhũng;
• Đề nghị nước ngoài thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp hình sự về thu hồi tài sản tham nhũng của Việt Nam.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao và các cơ quan nhà nước có liên quan có trách nhiệm phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong hợp tác quốc tế về thu hồi tài sản tham nhũng.

Những nhiệm vụ trọng tâm nào được đặt ra để tăng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng?

Tại kỳ họp thứ nhất, khóa XVI, Chính phủ đã xác định một số nhiệm vụ trọng tâm nhằm tăng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng, bao gồm:

• Đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực;
• Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, nhất là các vụ việc do Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo;
• Tổ chức thực hiện có hiệu quả các kết luận thanh tra, kiểm toán;
• Triệt để tiết kiệm chi, chống lãng phí ngân sách nhà nước, nhất là chi thường xuyên, dành nguồn lực cho chi an sinh xã hội, đầu tư phát triển;
• Bí thư tỉnh ủy, thành ủy, người đứng đầu các bộ, cơ quan khẩn trương chỉ đạo rà soát, thống kê, phân loại tổng thể (kể cả các dự án trong và ngoài ngân sách), tập trung xử lý dứt điểm các dự án vướng mắc kéo dài.

Đáng chú ý, thời hạn hoàn thành công tác rà soát và đề xuất phương án xử lý đối với những vấn đề vượt thẩm quyền là quý III/2026.

Tình huống thực tế: Áp dụng quy định về thu hồi tài sản tham nhũng

Tình huống: Ông A là cán bộ quản lý dự án đầu tư công, bị phát hiện đã nhận hối lộ số tiền 5 tỷ đồng từ nhà thầu. Số tiền này được ông A sử dụng để mua một căn biệt thự trị giá 8 tỷ đồng (trong đó 5 tỷ từ tiền hối lộ và 3 tỷ từ tiền tiết kiệm hợp pháp) và gửi tiết kiệm 2 tỷ đồng tại ngân hàng.

Theo quy định tại Điều 93 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018:

• Số tiền 5 tỷ đồng tiền hối lộ là tài sản tham nhũng và phải được thu hồi;
• Cơ quan điều tra có thể kê biên căn biệt thự và phong tỏa tài khoản tiết kiệm của ông A;
• Đối với căn biệt thự, cơ quan chức năng sẽ xác định phần giá trị tương ứng với tiền tham nhũng (5 tỷ/8 tỷ) để thu hồi, phần còn lại (3 tỷ) có thể trả lại cho ông A nếu chứng minh được nguồn gốc hợp pháp;
• Số tiền 2 tỷ đồng gửi tiết kiệm sẽ bị tịch thu toàn bộ và sung quỹ nhà nước.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, chúng tôi xin đưa ra một số lời khuyên quan trọng cho quý khách:

1. Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình: Nếu quý khách là chủ sở hữu hợp pháp của tài sản bị chiếm đoạt do hành vi tham nhũng, hãy chủ động liên hệ với cơ quan điều tra để yêu cầu thu hồi và trả lại tài sản theo quy định tại Điều 93 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018.
2. Thu thập đầy đủ chứng cứ: Việc chứng minh nguồn gốc hợp pháp của tài sản là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi của quý khách trong quá trình thu hồi tài sản.
3. Phối hợp với cơ quan chức năng: Trong trường hợp có liên quan đến vụ án tham nhũng, việc tự nguyện giao nộp tài sản và hợp tác điều tra có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ theo quy định của pháp luật hình sự.
4. Theo dõi tiến độ xử lý: Quý khách nên theo dõi sát sao tiến độ giải quyết vụ việc, đặc biệt là các kết luận thanh tra, kiểm toán và bản án của Tòa án để kịp thời thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình.
5. Tham khảo ý kiến luật sư: Đối với các vụ việc phức tạp, đặc biệt là các vụ án có yếu tố nước ngoài hoặc liên quan đến hợp tác quốc tế, quý khách nên tìm đến sự tư vấn của luật sư chuyên về lĩnh vực phòng, chống tham nhũng.

Câu hỏi thường gặp

Việc thu hồi tài sản tham nhũng là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan chức năng và có thể kéo dài trong thời gian đáng kể. Nếu quý khách có bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý liên quan đến vấn đề này, xin đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết.

Bài viết được cập nhật theo quy định tại Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) và các văn bản hướng dẫn thi hành.