Sửa đổi 3 luật ngân hàng: Những thay đổi trọng tâm bạn cần biết ngay

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong kỷ nguyên mới, việc hoàn thiện thể chế pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, trở thành yêu cầu cấp thiết. Mới đây, tại kỳ họp Quốc hội, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của ba luật quan trọng: Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết những thay đổi trọng tâm và tác động thực tiễn đến người dân, doanh nghiệp.

Vì sao cần sửa đổi đồng loạt 3 luật trong lĩnh vực ngân hàng?

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, việc sửa đổi, bổ sung ba luật này là “rất cần thiết, cấp bách”, xuất phát từ ba nhóm yêu cầu chính:

1. Thể chế hóa chủ trương của Đảng: Kịp thời thể chế hóa các chủ trương về hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
2. Xử lý khó khăn, vướng mắc thực tiễn: Giải quyết ngay những khoảng trống pháp lý phát sinh trong quản lý nhà nước về tiền tệ, ngân hàng, góp phần phát triển thị trường vốn, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.
3. Đáp ứng chuẩn mực quốc tế: Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phòng, chống rửa tiền phù hợp với khuyến nghị của các tổ chức quốc tế (FATF), nâng cao mức độ an toàn, minh bạch và uy tín của hệ thống tài chính Việt Nam.

“Trước đây thể chế được xác định là một điểm nghẽn. Thời gian qua, công tác hoàn thiện thể chế đã đạt nhiều kết quả, không còn là điểm nghẽn. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển đất nước, thể chế cần tiếp tục được hoàn thiện, trở thành khâu đột phá để phát triển, hội nhập quốc tế” — Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc.

Những sửa đổi chính trong Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là gì?

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Luật số 46/2010/QH12) tập trung vào các nội dung trọng tâm sau:

1. Bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế

Dự thảo bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam. Theo đó, Chính phủ sẽ quy định về đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn và hình thức cung cấp thông tin phục vụ việc thiết lập cán cân thanh toán và trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam.

2. Hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam

Dự thảo bổ sung quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, trừ các trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Quy định này nhằm tăng cường quản lý ngoại hối, ổn định thị trường tiền tệ.

3. Sửa đổi cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước

Đáng chú ý, dự thảo chuyển thẩm quyền quy định về chế độ tài chính của Ngân hàng Nhà nước từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quản lý.

4. Bổ sung thẩm quyền áp dụng tỉ lệ bảo đảm an toàn khác

Dự thảo bổ sung thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước trong việc áp dụng tỉ lệ bảo đảm an toàn khác với mức quy định đối với tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội. Các tổ chức tín dụng được áp dụng cơ chế này phải xây dựng và thực hiện lộ trình để bảo đảm tuân thủ mức quy định.

5. Sửa đổi quy định về tổ chức bộ máy

Dự thảo sửa đổi các quy định nhằm bảo đảm phù hợp với cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước và việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc thực hiện kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và kiểm tra việc quản lý dự trữ ngoại hối.

Luật Phòng, chống rửa tiền sẽ được sửa đổi theo hướng nào?

Liên quan đến Luật Phòng, chống rửa tiền (Luật số 14/2022/QH15), dự thảo luật sửa đổi bao gồm các nhóm nội dung chính:

• Sửa đổi khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi: Nhằm bao quát đầy đủ hơn các trường hợp chủ sở hữu hưởng lợi trong các giao dịch tài chính, tránh bỏ sót đối tượng.
• Bổ sung đối tượng báo cáo và dấu hiệu đáng ngờ: Đặc biệt là các quy định liên quan đến lĩnh vực tài sản mã hóa — một lĩnh vực mới phát sinh, chưa được điều chỉnh đầy đủ.
• Hoàn thiện quy định nhận biết khách hàng (KYC): Bổ sung quy định về thông tin và xác minh thông tin nhận biết khách hàng, phù hợp với khuyến nghị của FATF.
• Minh bạch thông tin thỏa thuận pháp lý: Sửa đổi quy định về minh bạch thông tin của thỏa thuận pháp lý, trách nhiệm báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước.
• Bãi bỏ quy định về cơ quan thanh tra, giám sát thuộc Ngân hàng Nhà nước: Phù hợp với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy theo Nghị quyết 18-NQ/TW.

“Việc hoàn thiện các quy định về phòng, chống rửa tiền là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao mức độ an toàn, minh bạch và uy tín của hệ thống tài chính, tiền tệ Việt Nam trong mắt cộng đồng quốc tế.”

Điểm mới trong Luật Các tổ chức tín dụng là gì?

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng (Luật số 32/2024/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, dự thảo sửa đổi bổ sung quy định quan trọng:

Bổ sung quy định cho phép ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp trên cơ sở quy định của pháp luật. Đây là điểm mới nhằm tăng cường vai trò của ngân hàng thương mại trong việc quản lý tài sản bảo đảm, góp phần phát triển lành mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp, vốn được xem là “mảnh ghép” quan trọng để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Tình huống thực tế: Vì sao doanh nghiệp cần quan tâm?

Anh Minh Trí, Giám đốc tài chính của một doanh nghiệp sản xuất tại Bình Dương, chia sẻ: “Công ty chúng tôi từng gặp khó khăn khi phát hành trái phiếu doanh nghiệp vì quy định về tài sản bảo đảm chưa rõ ràng. Nếu quy định mới cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm được thông qua, doanh nghiệp sẽ có thêm kênh huy động vốn hiệu quả, giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng.”

Bên cạnh đó, với quy định mới về hạn chế sử dụng ngoại hối, các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu cần theo dõi sát sao để điều chỉnh hoạt động cho phù hợp.

Lộ trình và quy trình ban hành luật như thế nào?

Theo thông tin từ Phó Thủ tướng Thường trực, Chính phủ đã chuẩn bị hồ sơ dự án Luật nghiêm túc, đúng trình tự, thủ tục; đồng thời tiếp thu, giải trình theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

Sau khi Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp, Chính phủ sẽ:

1. Tiếp thu đầy đủ, trung thực ý kiến của các đại biểu Quốc hội và các bộ, ngành liên quan.
2. Rà soát, thống nhất trách nhiệm quản lý nhà nước của các bộ, ngành, bảo đảm hoạt động bình thường, liên tục, thông suốt, không để gián đoạn, chồng chéo hoặc bỏ sót chức năng, nhiệm vụ.
3. Đối chiếu các quy định với chuẩn mực, khuyến nghị quốc tế của FATF về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
4. Hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp gần nhất.

Lời khuyên từ luật sư

Với vai trò là luật sư tư vấn pháp lý, chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng — đặc biệt là các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp phát hành trái phiếu, doanh nghiệp có hoạt động ngoại hối — cần lưu ý:

1. Theo dõi chặt chẽ tiến trình sửa luật: Các quy định mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, đặc biệt là quy định về tỉ lệ bảo đảm an toàn và hạn chế sử dụng ngoại hối.
2. Rà soát hợp đồng, giao dịch hiện hành: Đánh giá tác động của các quy định mới đến các thỏa thuận đã ký, đặc biệt trong lĩnh vực tín dụng, trái phiếu doanh nghiệp.
3. Chuẩn bị bộ máy tuân thủ: Với các quy định mới về phòng, chống rửa tiền (KYC, báo cáo giao dịch đáng ngờ), doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống quản trị rủi ro, đào tạo nhân sự.
4. Tận dụng cơ hội mới: Quy định cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp sẽ mở ra kênh huy động vốn mới cho doanh nghiệp.
5. Tham vấn chuyên gia: Khi có dự thảo chính thức, nên tham vấn luật sư để được tư vấn cụ thể về tác động đến từng trường hợp.

Ngoài ra, tại kỳ họp này, Quốc hội cũng xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Kiến trúc (Luật số 40/2019/QH14), tập trung vào hai nhóm nội dung chính: quản lý kiến trúc (Chương II) và hành nghề kiến trúc (Chương III), nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Câu hỏi thường gặp