Sáp nhập thôn, tổ dân phố 2026: 6 điều bạn cần biết để không mất quyền lợi

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 185/2026/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố, với yêu cầu hoàn thành sắp xếp trước ngày 30/6/2026. Đây là chủ trương tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ gia đình trên cả nước. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các quy định mới, quyền lợi của bạn và những lưu ý quan trọng để không bị thiệt thòi khi quê hương, xóm làng thay đổi diện mạo.

Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định thế nào về quy mô thôn, tổ dân phố?

Theo Nghị định 185/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 26/5/2026, quy mô của thôn và tổ dân phố được quy định cụ thể như sau:

• Thôn: Quy mô từ 150-500 hộ gia đình trở lên, tùy từng địa phương.
• Tổ dân phố: Quy mô từ 300-700 hộ gia đình trở lên.

Mức quy định này nhằm tạo ra các đơn vị dân cư có quy mô đủ lớn để tổ chức quản lý hiệu quả, huy động nguồn lực cộng đồng và ứng dụng chuyển đổi số. Các địa phương được yêu cầu rà soát, hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trước ngày 30/6/2026.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố có ảnh hưởng gì đến quyền lợi của người dân?

Nhiều người dân lo lắng khi nghe tin sáp nhập sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi, nhưng theo các chuyên gia pháp lý, việc này không làm thay đổi quyền sở hữu nhà đất, quyền lợi về hộ khẩu hay các chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, có một số yếu tố cần lưu ý:

• Tên gọi thôn, tổ dân phố: Có thể thay đổi, ảnh hưởng đến tâm lý và bản sắc cộng đồng.
• Nhà văn hóa, điểm sinh hoạt: Có thể được tổ chức lại, người dân ở khu vực xa có thể mất đi sự thuận tiện.
• Chế độ người hoạt động không chuyên trách: Số lượng giảm, nhưng chế độ chính sách cần được đảm bảo tương xứng.

Làm thế nào để bảo vệ bản sắc văn hóa khi sáp nhập thôn, tổ dân phố?

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, việc sáp nhập không thể làm bằng tư duy cơ học. Ông nhấn mạnh:

“Sáp nhập đúng sẽ làm cộng đồng mạnh hơn, sáp nhập vội, thiếu lắng nghe, có thể làm người dân thấy hụt hẫng, thậm chí mất đi một phần căn cước tinh thần của mình.”

Để bảo vệ bản sắc văn hóa, cần chú ý các yếu tố sau:

1. Yếu tố lịch sử – văn hóa: Không xóa bỏ tên gọi làng, xóm đã tồn tại hàng trăm năm.
2. Sự đồng thuận của người dân: Cần giải thích kỹ, lấy ý kiến thực chất từ người cao tuổi, người có uy tín.
3. Tính tương đối đồng nhất: Không ghép những khu dân cư quá xa nhau hoặc khác biệt lớn về nếp sống.
4. Thiết chế văn hóa: Nhà văn hóa phải được duy trì và nâng cấp.
5. Tên gọi mới: Ưu tiên phương án kế thừa, tôn trọng lịch sử, tránh đặt tên theo số thứ tự.

Thời hạn sắp xếp và trách nhiệm của chính quyền địa phương

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương rà soát, hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trước ngày 30/6/2026. Mục tiêu là giảm áp lực quản lý sau sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy ở cơ sở.

Chính quyền địa phương có trách nhiệm:

• Công khai phương án, tiêu chí, lộ trình, tên gọi, địa điểm sinh hoạt.
• Lấy ý kiến thực chất từ người dân.
• Xây dựng “hồ sơ văn hóa cộng đồng” cho thôn, tổ dân phố mới.
• Nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở.

Tình huống thực tế: Làng cổ bị sáp nhập, người dân mất chỗ sinh hoạt

Một tình huống thực tế từng xảy ra tại một tỉnh phía Bắc: Sau khi sáp nhập 3 thôn nhỏ thành một thôn mới, nhà văn hóa trung tâm được đặt tại thôn lớn nhất. Người dân ở hai thôn kia phải đi bộ gần 2km để tham gia sinh hoạt cộng đồng, dẫn đến tỷ lệ tham gia giảm mạnh. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc tính toán các điểm sinh hoạt vệ tinh, thay vì chỉ tập trung vào một điểm duy nhất.

Lời khuyên từ luật sư: 6 điều cần làm khi địa phương tiến hành sáp nhập

1. Theo dõi thông tin: Cập nhật kế hoạch sáp nhập từ UBND xã/phường, yêu cầu được tham gia ý kiến.
2. Yêu cầu công khai phương án: Đề nghị chính quyền công bố rõ ràng về tên gọi mới, địa điểm sinh hoạt, nhà văn hóa.
3. Bảo vệ bản sắc văn hóa: Gửi kiến nghị đến ban công tác mặt trận về việc giữ gìn tên làng, di tích, lễ hội.
4. Kiểm tra quyền lợi: Đảm bảo chế độ chính sách của người hoạt động không chuyên trách không bị cắt giảm.
5. Tham gia đóng góp: Tham gia các buổi họp dân để trình bày nguyện vọng.
6. Liên hệ luật sư: Nếu có tranh chấp hoặc quyền lợi bị xâm phạm, liên hệ ngay luật sư để được tư vấn.

Bài viết được tư vấn bởi Luật sư [Tên luật sư], Công ty Luật [Tên công ty]. Nội dung dựa trên Nghị định 185/2026/NĐ-CP và ý kiến chuyên gia của PGS.TS Bùi Hoài Sơn. Để được tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ hotline [Số điện thoại] hoặc email [Địa chỉ email].