Hướng dẫn chi tiết Thông tư mới: Ứng dụng công nghệ lấy người học làm trung tâm

Quý khách thân mến,

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ vào giáo dục không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, không phải cứ có công nghệ là tốt. Một Thông tư mới vừa được ban hành đã đặt ra nguyên tắc cốt lõi: mọi ứng dụng công nghệ phải lấy người học làm trung tâm. Vậy cụ thể quy định này có ý nghĩa gì đối với các cơ sở giáo dục, giảng viên và người học? Chúng tôi sẽ phân tích chi tiết cho bạn.

Thông tư mới thay thế những quy định nào và phạm vi áp dụng ra sao?

Theo nguồn tin từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp (phapluat.gov.vn), Thông tư mới được xây dựng nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025.

Điểm đáng chú ý: Thông tư này thay thế hai văn bản cũ:

• Thông tư số 15/2018/TT-BGDĐT quy định tổ chức hoạt động, sử dụng thư điện tử và trang thông tin điện tử của các cơ sở giáo dục đại học, các trường cao đẳng sư phạm.
• Thông tư số 30/2023/TT-BGDĐT quy định về ứng dụng công nghệ thông tin trong đào tạo trực tuyến đối với giáo dục đại học.

Phạm vi điều chỉnh đã được mở rộng đáng kể. Nếu trước đây chỉ tập trung vào thư điện tử, cổng thông tin điện tử hoặc đào tạo trực tuyến, thì nay Thông tư mới thiết lập một khung pháp lý thống nhất cho việc ứng dụng công nghệ trong toàn bộ hoạt động của cơ sở giáo dục, bao gồm cả giáo dục nghề nghiệp.

Lần đầu tiên có quy định về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục?

Theo Thông tư, các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing), thực tế ảo (VR) chính thức được công nhận và có khung pháp lý điều chỉnh trong lĩnh vực giáo dục.

Tình huống thực tế: Một trường đại học muốn triển khai hệ thống chấm bài tự động bằng AI. Trước đây, không có quy định cụ thể nào về việc này, gây khó khăn trong việc xây dựng quy chế. Nay, Thông tư mới đã có hướng dẫn rõ ràng, giúp nhà trường yên tâm triển khai.

Ứng dụng công nghệ gắn với quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình như thế nào?

Thông tư đưa ra các nguyên tắc quan trọng mà các cơ sở giáo dục phải tuân thủ:

1. Lấy người học làm trung tâm: Mọi ứng dụng công nghệ đều phải phục vụ việc thực hiện chương trình đào tạo và đáp ứng chuẩn đầu ra.
2. Tuân thủ kiến trúc số: Việc ứng dụng công nghệ phải tuân thủ kiến trúc số do cơ quan có thẩm quyền ban hành, bảo đảm khả năng kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu, tránh đầu tư phân tán, cục bộ.
3. Bảo đảm an toàn thông tin: Các cơ sở giáo dục phải bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng AI có trách nhiệm và tuân thủ liêm chính học thuật.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý: “Quy định này giúp các trường vừa có quyền tự chủ trong việc lựa chọn công nghệ, vừa phải chịu trách nhiệm giải trình về hiệu quả sử dụng, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí.”

Liêm chính học thuật trong môi trường số được quy định thế nào?

Thông tư quy định các phương thức đào tạo có ứng dụng công nghệ bao gồm:

• Đào tạo trực tiếp có hỗ trợ công nghệ số
• Đào tạo trực tuyến toàn phần
• Đào tạo kết hợp (Blended Learning)
• Đào tạo cá thể hóa dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Điều kiện bắt buộc: Cơ sở giáo dục phải có hệ thống quản lý học tập (LMS) đáp ứng yêu cầu về nghiệp vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật, có chức năng xác thực danh tính, lưu vết quá trình học tập và hỗ trợ phòng ngừa gian lận.

Đối với kiểm tra, đánh giá, kết quả thực hiện trên môi trường số phải được lưu trữ, có khả năng truy xuất và kiểm chứng phục vụ thanh tra, kiểm tra. Việc sử dụng AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò và trách nhiệm học thuật của giảng viên.

Các hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số được quy định cụ thể:

• Sử dụng AI để gian lận trong học tập, thi cử
• Sao chép, đạo văn
• Giả mạo, làm sai lệch dữ liệu
• Không công bố việc sử dụng công nghệ, AI khi có yêu cầu

Cơ sở giáo dục có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật và bộ quy tắc ứng xử về sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu khoa học; xác định rõ các hành vi vi phạm, biện pháp phòng ngừa và quy trình xử lý.

Hỗ trợ người học từ tuyển sinh đến tốt nghiệp và kết nối việc làm ra sao?

Thông tư yêu cầu cơ sở giáo dục xây dựng và ban hành kiến trúc, mô hình giáo dục số làm cơ sở triển khai ứng dụng công nghệ trong toàn bộ hoạt động. Quá trình quản trị phải lấy dữ liệu làm cơ sở để điều hành, phân tích, dự báo và ra quyết định.

Các yêu cầu cụ thể:

• Phát triển cơ sở dữ liệu tập trung, số hóa thông tin về chương trình đào tạo, người học, nhà giáo, kết quả học tập và nghiên cứu khoa học.
• Kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu ngành.
• Cung cấp dịch vụ đào tạo, hành chính, tư vấn trên môi trường số, không yêu cầu người học cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống.
• Ứng dụng công nghệ để theo dõi, tư vấn và hỗ trợ người học từ tuyển sinh đến tốt nghiệp và kết nối việc làm.

Tình huống thực tế: Một sinh viên muốn xin bảng điểm, giấy xác nhận tình trạng sinh viên. Trước đây, em phải đến phòng đào tạo, xếp hàng, nộp đơn. Với hệ thống số hóa theo Thông tư mới, em có thể thực hiện trực tuyến, dữ liệu tự động được lấy từ hệ thống quản lý, không cần nhập lại thông tin.

Điều kiện bảo đảm triển khai là gì?

Để Thông tư đi vào cuộc sống, các cơ sở giáo dục cần đáp ứng các điều kiện sau:

1. Phát triển năng lực số và năng lực AI cho nhà giáo, người học.
2. Phát triển hạ tầng số ưu tiên sử dụng nền tảng dùng chung và điện toán đám mây.
3. Thực hiện các biện pháp quản trị dữ liệu, an ninh mạng.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và giải pháp công nghệ, Thông tư quy định rõ trách nhiệm: phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn dữ liệu, bảo mật thông tin, duy trì tính liên tục của dịch vụ và thực hiện chuyển giao dữ liệu theo quy định của pháp luật và thỏa thuận với cơ sở giáo dục.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những quy định mới này, chúng tôi khuyến nghị các cơ sở giáo dục và các bên liên quan cần lưu ý:

1. Rà soát và cập nhật quy chế nội bộ: Các trường cần khẩn trương xây dựng hoặc sửa đổi quy chế về ứng dụng công nghệ, đặc biệt là quy định về liêm chính học thuật và sử dụng AI, để phù hợp với Thông tư mới.
2. Đầu tư có trọng tâm: Tránh đầu tư công nghệ một cách phân tán, cục bộ. Cần xây dựng kiến trúc số tổng thể, bảo đảm khả năng kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu.
3. Chú trọng đào tạo năng lực số: Không chỉ đầu tư hạ tầng, mà còn phải đào tạo, nâng cao năng lực số và năng lực AI cho đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý và người học.
4. Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin, đặc biệt khi triển khai các hệ thống có sử dụng AI.
5. Xây dựng văn hóa liêm chính học thuật: Cần có các biện pháp phòng ngừa và quy trình xử lý vi phạm rõ ràng, tạo môi trường học tập và nghiên cứu trung thực, minh bạch.