Hướng dẫn chi tiết so sánh Thông tư 24/2026/TT-BNNMT và Thông tư 02/2022/TT-BTNMT về trách nhiệm tái chế

Ngày 09/07/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức ban hành Thông tư 24/2026/TT-BNNMT thay thế và bổ sung nhiều quy định quan trọng về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì so với Thông tư 02/2022/TT-BTNMT trước đây. Nếu bạn là nhà sản xuất, nhập khẩu hoặc tổ chức liên quan đến thu gom, xử lý chất thải, việc nắm rõ sự khác biệt giữa hai văn bản này là vô cùng cần thiết để tránh rủi ro pháp lý và tối ưu chi phí tuân thủ. Trong bài viết này, chúng tôi – đội ngũ luật sư tư vấn – sẽ giúp bạn đối chiếu chi tiết những điểm mới nổi bật, kèm theo hướng dẫn thực tế và lời khuyên chuyên môn.

Bài viết được xây dựng dựa trên dữ liệu so sánh trực tiếp giữa Thông tư 24/2026/TT-BNNMT (quy định mới) và Thông tư 02/2022/TT-BTNMT (quy định cũ, được sửa đổi bởi Thông tư 07/2025/TT-BTNMT và Thông tư 09/2026/TT-BNNMT), trích dẫn nguồn từ cổng thông tin LuatVietnam và các văn bản pháp luật chính thức.

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng có gì thay đổi?

Theo Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, phạm vi điều chỉnh chỉ quy định chi tiết một số nội dung về trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu và áp dụng rộng rãi cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Tuy nhiên, quy định này còn khá chung chung, gây khó khăn trong việc xác định chính xác đối tượng chịu trách nhiệm.

Ngược lại, Thông tư 24/2026/TT-BNNMT đã khắc phục nhược điểm này bằng cách:

• Quy định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng theo đúng tinh thần của Nghị định 110/2026/NĐ-CP.
• Tập trung vào nhà sản xuất, nhập khẩu là chủ thể chính, đồng thời xác định rõ vai trò của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, sự thay đổi này giúp doanh nghiệp dễ dàng xác định nghĩa vụ của mình, từ đó xây dựng kế hoạch tuân thủ pháp luật hiệu quả hơn.

Ví dụ: Một doanh nghiệp nhập khẩu bao bì nhựa trước đây có thể không rõ mình có thuộc đối tượng điều chỉnh hay không. Với quy định mới, doanh nghiệp này hoàn toàn xác định được trách nhiệm của mình ngay từ đầu.

2. Trách nhiệm tài chính: Từ “định mức chi phí” sang “mức đóng góp tài chính”

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là về trách nhiệm tài chính của nhà sản xuất, nhập khẩu đối với sản phẩm, bao bì và trách nhiệm thu gom, xử lý chất thải.

• Thông tư 02/2022/TT-BTNMT quy định về “định mức chi phí tái chế hợp lý, hợp lệ” và các mẫu biểu thực hiện trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải.
• Thông tư 24/2026/TT-BNNMT đã thay đổi cách gọi từ “định mức chi phí tái chế hợp lý, hợp lệ” thành “mức đóng góp tài chính” – một thuật ngữ rõ ràng, dễ hiểu và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, hệ thống mẫu biểu tại Phụ lục I, II cũng được cập nhật đồng bộ, giúp doanh nghiệp dễ dàng kê khai và nộp báo cáo.

Lưu ý quan trọng: Theo quy định mới, mức đóng góp tài chính được tính dựa trên khối lượng sản phẩm, bao bì đưa ra thị trường và định mức cụ thể do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành. Doanh nghiệp cần cập nhật kịp thời để tránh kê khai sai.

Mức phạt dự kiến: Nếu không thực hiện đúng trách nhiệm đóng góp tài chính, nhà sản xuất, nhập khẩu có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 10-20 triệu đồng tùy theo mức độ vi phạm, theo quy định tại Nghị định 45/2025/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

3. Hỗ trợ hoạt động tái chế và xử lý chất thải: Bổ sung hồ sơ, mẫu biểu cụ thể

Trước đây, Thông tư 02/2022/TT-BTNMT chưa có quy định cụ thể hoặc chưa tách thành điều riêng về hồ sơ, biểu mẫu hỗ trợ hoạt động tái chế và xử lý chất thải. Điều này gây khó khăn cho các tổ chức, cá nhân khi muốn xin hỗ trợ từ Quỹ Bảo vệ môi trường.

Thông tư mới đã khắc phục triệt để vấn đề này bằng cách:

• Bổ sung quy định về gửi, tiếp nhận, quản lý hồ sơ đề nghị hỗ trợ.
• Quy định chi tiết hồ sơ, mẫu biểu cho cả hoạt động hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì và hỗ trợ xử lý chất thải.

Tình huống thực tế: Một tổ chức thu gom, tái chế bao bì nhựa muốn xin hỗ trợ kinh phí từ Quỹ Bảo vệ môi trường. Trước đây, họ phải tự suy luận mẫu biểu và thủ tục, dễ dẫn đến sai sót. Với Thông tư 24/2026/TT-BNNMT, hồ sơ được quy định rõ ràng tại Phụ lục III và IV, giúp quá trình xin hỗ trợ diễn ra nhanh chóng, chính xác.

4. Quản lý, sử dụng lãi tiền gửi ngân hàng từ tiền đóng góp tài chính

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc quản lý, sử dụng lãi tiền gửi ngân hàng phát sinh từ tiền đóng góp tài chính của nhà sản xuất, nhập khẩu.

• Thông tư 02/2022/TT-BTNMT chưa quy định cụ thể nội dung này.
• Thông tư 24/2026/TT-BNNMT đã bổ sung nguyên tắc quản lý, sử dụng lãi tiền gửi, bao gồm:
  • Phân bổ lãi để hỗ trợ tái chế, xử lý chất thải.
  • Phân bổ lãi cho chi phí quản lý.

Theo quy định mới, toàn bộ lãi phát sinh từ tiền đóng góp tài chính được hạch toán vào Quỹ Bảo vệ môi trường và được sử dụng công khai, minh bạch cho các hoạt động tái chế, xử lý chất thải. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực tài chính và tăng hiệu quả bảo vệ môi trường.

Số liệu cụ thể: Theo báo cáo của Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2025, tổng số tiền đóng góp tài chính từ các nhà sản xuất, nhập khẩu là khoảng 500 tỷ đồng, với lãi suất tiền gửi bình quân 4.5%/năm, tương đương 22.5 tỷ đồng tiền lãi mỗi năm. Với quy định mới, số tiền này sẽ được sử dụng hiệu quả hơn cho các dự án tái chế.

Lời khuyên từ luật sư

1. Cập nhật ngay các mẫu biểu mới: Doanh nghiệp cần tải về và sử dụng các mẫu biểu tại Phụ lục I, II, III, IV của Thông tư 24/2026/TT-BNNMT để thay thế các mẫu cũ. Việc sử dụng mẫu cũ có thể bị coi là không hợp lệ và dẫn đến chậm trễ trong quá trình xử lý.
2. Rà soát lại nghĩa vụ tài chính: Kiểm tra lại toàn bộ số liệu về khối lượng sản phẩm, bao bì đưa ra thị trường trong kỳ báo cáo và đối chiếu với mức đóng góp tài chính mới để tránh thiếu hụt hoặc kê khai sai.
3. Chuẩn bị hồ sơ xin hỗ trợ: Nếu doanh nghiệp hoặc tổ chức của bạn thuộc diện được hỗ trợ (ví dụ: đơn vị thu gom, tái chế), hãy nhanh chóng chuẩn bị hồ sơ theo quy định mới để tận dụng nguồn kinh phí từ Quỹ Bảo vệ môi trường.
4. Theo dõi lãi tiền gửi: Doanh nghiệp nên chủ động theo dõi và yêu cầu Quỹ Bảo vệ môi trường cung cấp thông tin về lãi tiền gửi phát sinh để đảm bảo tính minh bạch.
5. Tham khảo ý kiến luật sư: Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về việc áp dụng Thông tư mới, hãy liên hệ ngay với luật sư chuyên ngành môi trường để được tư vấn cụ thể, tránh rủi ro pháp lý.

Câu hỏi thường gặp