Hướng dẫn chi tiết quy định mới về cư trú 2026: Giảm giấy tờ, tăng tiện ích trên VNeID

Kể từ ngày 01/7/2026, Luật Cư trú sửa đổi và Thông tư số 116/2026/TT-BCA ngày 29/06/2026 của Bộ Công an chính thức có hiệu lực, mang đến những thay đổi lớn trong thủ tục đăng ký cư trú, thông báo lưu trú và quản lý dân cư. Với mục tiêu đơn giản hóa hành chính, ứng dụng công nghệ số, các quy định mới này hứa hẹn giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí và không phải nộp lại giấy tờ đã có trên VNeID.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 5 điểm mới quan trọng của Luật Cư trú, những thay đổi trong Thông tư 116 và cách áp dụng thực tế để quý khách có thể chủ động thực hiện các thủ tục cư trú một cách thuận lợi nhất.

Luật Cư trú mới có những thay đổi gì nổi bật?

Theo Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội – Bộ Công an, Luật Cư trú sửa đổi có 5 điểm mới cốt lõi:

1. Sửa đổi quy định về cư trú và cơ quan đăng ký cư trú để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh, xã) theo Nghị quyết của Quốc hội.
2. Tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ em dưới 06 tuổi trong đăng ký cư trú, đơn giản hóa điều kiện và hồ sơ.
3. Đẩy mạnh tự động cập nhật, điều chỉnh thông tin cư trú từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, giảm thủ tục hành chính.
4. Bổ sung trách nhiệm thông báo lưu trú trên phương tiện (tàu, thuyền, ô tô, v.v.) để quản lý chặt chẽ hơn.
5. Sửa đổi các trường hợp xóa đăng ký thường trú, tạm trú để thống nhất với pháp luật về quốc tịch.

Thông tư 116/2026/TT-BCA có gì mới về thủ tục đăng ký cư trú?

Thông tư số 116/2026/TT-BCA ngày 29/06/2026 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết thi hành Luật Cư trú, với các điểm mới quan trọng:

• Thống nhất hình thức tiếp nhận hồ sơ: Khi nộp trực tiếp, công dân chỉ cần cung cấp thông tin cơ bản và điều kiện đăng ký; cán bộ có trách nhiệm khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Mỗi hồ sơ được cấp mã số để tra cứu tiến độ.
• Không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có: Nếu thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu hoặc VNeID, cơ quan đăng ký không được yêu cầu nộp hoặc xuất trình lại.
• Đa dạng hóa hình thức thông báo kết quả: Qua văn bản điện tử, tin nhắn, VNeID, giúp người dân nhận kết quả nhanh chóng.
• Bổ sung tiếp nhận, xử lý phản ánh: Qua điện thoại, đường dây nóng, hòm thư điện tử, VNeID, tăng cường minh bạch.
• Quy định cụ thể về quan hệ với chủ hộ: Giải quyết các trường hợp đăng ký cư trú phức tạp; tự động điều chỉnh địa chỉ khi có thay đổi địa giới hành chính.

Quy định mới về thông báo lưu trú: Ai phải thực hiện và thực hiện thế nào?

Theo Đại tá Ngô Như Cường, quy định mới về thông báo lưu trú tập trung vào mở rộng đối tượng và đa dạng hóa phương thức. Cụ thể:

• Đối tượng có trách nhiệm thông báo: Ngoài hộ gia đình, cơ sở lưu trú, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, nay bổ sung chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện (tàu, thuyền, ô tô, v.v.) khi có người lưu trú qua đêm trên phương tiện.
• Thời hạn thông báo: Phải thực hiện trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú. Nếu đến sau 23 giờ thì thông báo trước 8 giờ hôm sau. Thời gian lưu trú tối đa 30 ngày.
• Hình thức thông báo: Qua điện thoại, hộp thư điện tử, trang thông tin điện tử, Cổng dịch vụ công quốc gia, VNeID hoặc phần mềm thông báo lưu trú. Người dân không bắt buộc phải trực tiếp đến cơ quan Công an.
• Nội dung thông báo: Họ tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu, lý do, thời gian và địa chỉ lưu trú.

Mục đích của quy định mới là bảo đảm thông tin nơi ở thực tế của công dân được cập nhật đầy đủ, chính xác, phục vụ quản lý cư trú, bảo đảm an ninh, trật tự, phòng chống tội phạm, cứu hộ, cứu nạn và hoạch định chính sách dân sinh. Về cơ bản, quy định này không gây phiền hà vì thủ tục đơn giản, không thu lệ phí, có nhiều hình thức thực hiện và chủ yếu khai thác thông tin điện tử qua VNeID.

Làm thế nào để giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian khi thực hiện thủ tục cư trú?

Đại tá Ngô Như Cường nêu rõ, việc sử dụng dữ liệu để thay thế thành phần hồ sơ cư trú được triển khai theo nguyên tắc: thông tin, giấy tờ nào đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hệ thống thông tin có liên quan hoặc đã được tích hợp trên VNeID thì cơ quan đăng ký cư trú phải chủ động khai thác, không yêu cầu công dân nộp hoặc xuất trình lại.

Cụ thể:

• Khi nộp hồ sơ trực tiếp: cán bộ tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu để tạo lập hồ sơ điện tử.
• Khi thực hiện trực tuyến: công dân kê khai theo biểu mẫu điện tử, các thông tin đã có được tự động đối chiếu, tái sử dụng.
• Trường hợp chưa khai thác được dữ liệu: cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm kiểm tra, xác minh; công dân chỉ xuất trình giấy tờ gốc để đối chiếu khi thực sự cần thiết.

Tình huống thực tế: Ông A đăng ký thường trú cho con mới sinh

Anh Minh (quận Bình Thạnh, TP.HCM) vừa sinh con vào tháng 8/2026 và muốn đăng ký thường trú cho bé. Theo quy định mới, anh Minh không cần phải nộp giấy khai sinh bản sao nếu thông tin đã có trên VNeID. Anh chỉ cần đến cơ quan đăng ký cư trú hoặc thực hiện trực tuyến, cán bộ sẽ tự động khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Kết quả được gửi qua VNeID trong vòng 3 ngày làm việc, giúp anh tiết kiệm thời gian đi lại và chi phí.

Lời khuyên từ luật sư

Để tận dụng tối đa lợi ích từ quy định mới, quý khách nên lưu ý:

1. Cập nhật VNeID thường xuyên: Đảm bảo tài khoản VNeID của bạn đã được kích hoạt đầy đủ và tích hợp các giấy tờ cần thiết (CMND/CCCD, giấy khai sinh, v.v.) để cơ quan có thể khai thác dữ liệu.
2. Kiểm tra thông tin cá nhân: Trước khi thực hiện thủ tục, hãy kiểm tra trên Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc VNeID xem thông tin của bạn đã chính xác chưa, tránh sai sót.
3. Sử dụng hình thức trực tuyến: Nếu có thể, hãy thực hiện thủ tục đăng ký cư trú qua mạng để tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.
4. Lưu mã số hồ sơ: Khi nộp hồ sơ, hãy ghi lại mã số để theo dõi tiến độ giải quyết và nhận kết quả nhanh chóng.
5. Thông báo lưu trú kịp thời: Nếu có người đến lưu trú qua đêm, hãy thực hiện thông báo trước 23h qua VNeID hoặc điện thoại để tránh vi phạm.