Hướng dẫn chi tiết nguyên tắc bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương cho Chương trình MTQG 2026-2030

Việc bố trí vốn đối ứng từ ngân sách địa phương là một trong những yêu cầu bắt buộc để thực hiện thành công các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) về xây dựng nông thôn mới (NTM) và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2030. Nếu không nắm rõ quy định này, nhiều địa phương có thể gặp khó khăn trong quá trình phân bổ và giải ngân nguồn vốn. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 3 nguyên tắc cốt lõi được quy định tại Quyết định 16/2026/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ ngày 15/4/2026.

1. Nguyên tắc bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương là gì?

Theo quy định tại Điều 8 Quyết định 16/2026/QĐ-TTg, vốn đối ứng ngân sách địa phương là khoản ngân sách cấp tỉnh, huyện, xã phải bố trí để đồng hành cùng nguồn vốn ngân sách trung ương, nhằm bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình MTQG. Cụ thể:

• Tổng vốn đối ứng giai đoạn 2026-2030 phải đáp ứng mức tối thiểu theo điểm a khoản 4 Điều 1 Nghị quyết 257/2025/QH15 của Quốc hội.
• Địa phương nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương phải bố trí vốn đối ứng trong kế hoạch 5 năm và cân đối hằng năm, không thấp hơn tỷ lệ quy định.
• Địa phương không nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương phải tự bố trí toàn bộ ngân sách địa phương và huy động nguồn hợp pháp khác để thực hiện.

Ví dụ thực tế: Tỉnh A thuộc diện nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương, phải bảo đảm vốn đối ứng chiếm ít nhất 20% tổng vốn thực hiện Chương trình. Nếu tỉnh A không bố trí đủ, có thể bị cắt giảm hoặc chậm giải ngân vốn trung ương.

2. Địa phương có trách nhiệm bố trí vốn cho những nội dung nào?

Theo khoản 3 Điều 8 Quyết định 16/2026/QĐ-TTg, địa phương có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương và huy động các nguồn lực hợp pháp khác để thực hiện các nội dung cụ thể sau:

1. Hỗ trợ phường thực hiện chính sách giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN): Ưu tiên phường khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn thuộc phường vùng DTTS&MN thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn. Việc này phải tuân theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 tại Phụ lục III Quyết định 51/2025/QĐ-TTg.
2. Hỗ trợ xã đạt chuẩn nông thôn mới phấn đấu đạt nông thôn mới hiện đại: Khoản này không bao gồm vốn ngân sách nhà nước đã hỗ trợ để xã đạt chuẩn nông thôn mới.
3. Xây dựng tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới: Địa phương phải tự bố trí vốn cho các dự án cấp tỉnh.
4. Các nội dung khác do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định: Nhằm hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình.

Tình huống thực tế: Huyện B muốn xây dựng một trung tâm văn hóa cấp xã để đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Nếu trung tâm này không nằm trong danh mục hỗ trợ của trung ương, huyện B phải sử dụng ngân sách địa phương hoặc huy động xã hội hóa.

3. Các quy định về tỷ lệ vốn đối ứng và thời hạn áp dụng

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc quy định tỷ lệ vốn đối ứng cụ thể giúp bảo đảm tính công bằng giữa các địa phương và tránh tình trạng phụ thuộc quá mức vào ngân sách trung ương. Cụ thể:

• Căn cứ pháp lý: Nghị quyết 257/2025/QH15 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình MTQG, trong đó quy định mức vốn đối ứng tối thiểu tại điểm a khoản 4 Điều 1.
• Thời hạn áp dụng: Quyết định 16/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 15/4/2026, áp dụng cho giai đoạn 2026-2030.
• Trách nhiệm thực hiện: Địa phương phải bố trí vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm và cân đối ngân sách hằng năm.

Lưu ý quan trọng: Địa phương không nhận hỗ trợ từ trung ương phải tự bảo đảm nguồn lực, nếu không hoàn thành mục tiêu có thể bị xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên kinh nghiệm tư vấn cho nhiều địa phương, chúng tôi đưa ra các lời khuyên sau để quý khách thực hiện đúng quy định và tối ưu hiệu quả sử dụng vốn:

1. Xác định đúng tỷ lệ vốn đối ứng: Rà soát ngay Nghị quyết 257/2025/QH15 và Quyết định 16/2026/QĐ-TTg để biết mức cụ thể áp dụng cho địa phương mình.
2. Lập kế hoạch 5 năm chi tiết: Bố trí vốn đối ứng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, tránh tình trạng thiếu hụt vào năm cuối giai đoạn.
3. Ưu tiên các nội dung bắt buộc: Đầu tư trước cho giảm nghèo tại phường khu vực III và xã đặc biệt khó khăn theo Phụ lục III Quyết định 51/2025/QĐ-TTg.
4. Huy động nguồn lực hợp pháp khác: Ngoài ngân sách, có thể kêu gọi xã hội hóa, vốn ODA, hoặc quỹ đầu tư phát triển địa phương.
5. Tham vấn HĐND tỉnh: Các nội dung khác do HĐND tỉnh quyết định cần được thông qua nghị quyết cụ thể, bảo đảm tính pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

Nếu quý khách cần tư vấn chi tiết về việc lập kế hoạch vốn đối ứng hoặc các thủ tục pháp lý liên quan, hãy liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.