Học viện Chính trị quốc gia phải là hình mẫu về liêm chính học thuật: Phân tích chỉ đạo của Tổng Bí thư

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý là yêu cầu cấp thiết được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Mới đây, tại buổi làm việc với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra những chỉ đạo quan trọng, định hướng chiến lược cho sự phát triển của trường Đảng Trung ương trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.

Là luật sư tư vấn pháp lý, chúng tôi nhận thấy những chỉ đạo này không chỉ mang ý nghĩa chính trị sâu sắc mà còn đặt ra các yêu cầu mới về khung pháp lý, quy chế hoạt động và chuẩn mực đạo đức trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết những nội dung cốt lõi từ buổi làm việc, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước.

Bối cảnh và ý nghĩa của buổi làm việc với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp (phapluat.gov.vn), buổi làm việc có sự tham dự của đông đảo các Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng và lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương. Cụ thể, buổi làm việc có sự hiện diện của các đồng chí: Nguyễn Duy Ngọc, Trần Sỹ Thanh, Trịnh Văn Quyết, Lê Minh Trí, Nguyễn Thanh Nghị, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Đoàn Minh Huấn, Trần Đức Thắng và Nguyễn Xuân Thắng.

Đáng chú ý, theo báo cáo tại buổi làm việc, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã có những chuyển biến tích cực trong thời gian qua trên các mặt: chuyển đổi số, cải cách hành chính, đầu tư xây dựng và hợp tác quốc tế. Đội ngũ cán bộ, giảng viên đã phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động sáng tạo, thích ứng nhanh với yêu cầu đổi mới.

Những yêu cầu mới về đổi mới căn bản, toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ

Tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới căn bản, toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng phát triển sản phẩm và năng lực cán bộ. Điểm mới quan trọng trong chỉ đạo này là việc chuyển từ trạng thái “biết lý luận” sang “hiểu đúng, vững tin, vận dụng sáng tạo, hành động có trách nhiệm”.

Để thực hiện mục tiêu này, Học viện cần xây dựng khung năng lực theo cấp lãnh đạo, nhóm chức danh và vị trí việc làm. Đáng chú ý, Tổng Bí thư yêu cầu đưa những vấn đề thật, tình huống khó, xung đột lợi ích và áp lực quyết định vào lớp học để giải quyết bằng tình huống và giải pháp thực tiễn.

Mô hình “giảng viên – học viên đồng kiến tạo tri thức” hoạt động như thế nào?

Theo định hướng của Tổng Bí thư, trong mô hình mới, học viên đóng góp tri thức thực tiễn trong khi giảng viên định hướng chính trị, phương pháp và neo chốt về lý luận. Mô hình này tạo ra sự tương tác hai chiều, khắc phục tình trạng học không đi đôi với làm, đồng thời kết nối đào tạo với quy hoạch, sử dụng và đánh giá cán bộ.

Một điểm quan trọng được Tổng Bí thư lưu ý là không cơ học hóa điểm số, văn bằng thành tiêu chuẩn duy nhất để quyết định nhân sự. Thay vào đó, học tập suốt đời phải trở thành kỷ luật của tổ chức, thói quen của cán bộ.

Học viện phải là hình mẫu về xây dựng Đảng, kỷ luật, liêm chính học thuật

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm là yêu cầu Học viện phải trở thành hình mẫu về xây dựng Đảng, kỷ luật, liêm chính học thuật, đạo đức công vụ, sử dụng nguồn lực công và trách nhiệm giải trình. Đây là lần đầu tiên cụm từ “liêm chính học thuật” được nhấn mạnh ở cấp độ cao nhất trong định hướng phát triển của một cơ sở giáo dục trọng điểm quốc gia.

Theo đó, Học viện cần kiên quyết chống các biểu hiện tiêu cực trong hoạt động học thuật, bao gồm:

• Chống hình thức, gian lận học thuật trong nghiên cứu và giảng dạy
• Khắc phục tình trạng ngại tranh luận, né tránh vấn đề khó
• Đổi mới tuyển chọn, đánh giá, sử dụng và đãi ngộ theo phẩm chất, năng lực và sản phẩm, tác động
• Không bình quân, không chỉ dựa vào học hàm, học vị

Nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo và tư vấn chiến lược

Tổng Bí thư yêu cầu Học viện phải chủ động tổng kết những vấn đề lớn, phát hiện xu hướng mới, nhận diện sớm những vấn đề chưa có tiền lệ và những biến đổi tác động đến đất nước. Việc cung cấp kịp thời luận cứ khoa học, lý luận và thực tiễn tin cậy cho việc hoạch định đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu: “Không để thực tiễn đi quá xa rồi lý luận mới tổng kết; vấn đề đã thành điểm nghẽn rồi mới có chính sách chạy theo”. Điều này đòi hỏi Học viện phải đi trước, đón đầu trong công tác nghiên cứu và tư vấn chính sách.

Nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026-2030

Trong giai đoạn tới, Học viện cần tổ chức khoa học việc tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam và 40 năm thực hiện Cương lĩnh 1991. Mỗi nhiệm vụ cần tạo ra hệ sản phẩm học thuật bao gồm: kiến nghị chính sách, dữ liệu, tình huống và học liệu. Thước đo được xác định dựa trên tính mới, tính đúng, tính kịp thời, sức thuyết phục và mức độ được sử dụng.

Tạo đột phá về dữ liệu, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI)

Một điểm mới đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là yêu cầu về đột phá về dữ liệu, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Tổng Bí thư nhấn mạnh, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà phải tái thiết kế quản trị, nghiên cứu, học tập trên kiến trúc dữ liệu thống nhất.

Yêu cầu cụ thể đặt ra là dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống”, có nguồn gốc, chủ thể chịu trách nhiệm, được phân quyền và bảo vệ. Điều này đặt ra những yêu cầu mới về khung pháp lý cho việc quản lý, chia sẻ và sử dụng dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo.

Tình huống thực tế: Ý nghĩa đối với các cơ sở giáo dục và người học

Chúng ta có thể hình dung rõ hơn qua một ví dụ cụ thể: Một cán bộ lãnh đạo cấp phòng đang theo học chương trình cao cấp lý luận chính trị tại Học viện. Theo mô hình mới, thay vì chỉ nghe giảng và ghi chép, cán bộ này sẽ được yêu cầu mang đến lớp những tình huống thực tế từ đơn vị mình đang công tác – ví dụ như một vụ tranh chấp đất đai phức tạp hoặc một quyết định hành chính gây nhiều ý kiến trái chiều. Giảng viên sẽ cùng học viên phân tích, đối chiếu với lý luận và tìm ra giải pháp tối ưu. Kết quả là học viên vừa nắm vững lý luận, vừa có ngay giải pháp áp dụng cho công việc thực tế.

Lời khuyên từ luật sư

Dưới góc độ tư vấn pháp lý, chúng tôi đưa ra một số lưu ý quan trọng cho các tổ chức, cá nhân đang hoạt động trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo và người học:

1. Nắm bắt kịp thời các văn bản pháp luật mới: Các cơ sở giáo dục cần theo dõi sát sao các quy định mới liên quan đến chuẩn mực học thuật, chống gian lận và trách nhiệm giải trình để kịp thời điều chỉnh quy chế nội bộ.
2. Xây dựng quy chế liêm chính học thuật: Đây là yêu cầu được nhấn mạnh ở cấp cao nhất, các trường cần ban hành quy chế cụ thể về liêm chính học thuật, xác định rõ chế tài xử lý vi phạm.
3. Chú trọng xây dựng khung năng lực: Các chương trình đào tạo cần thiết kế theo hướng phát triển năng lực thực tế, gắn với vị trí việc làm thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết.
4. Ứng dụng chuyển đổi số và AI: Cần đầu tư hạ tầng dữ liệu đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, có hệ thống phân quyền và bảo mật theo quy định pháp luật.
5. Đánh giá lại tiêu chí tuyển dụng, bổ nhiệm: Tránh cơ học hóa điểm số, văn bằng thành tiêu chuẩn duy nhất; kết hợp đánh giá năng lực thực tiễn và phẩm chất đạo đức.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư cũng yêu cầu các ban, bộ, ngành, địa phương coi việc phối hợp với Học viện là trách nhiệm chung; chủ động đặt hàng vấn đề thực tiễn, chia sẻ dữ liệu đúng thẩm quyền, tạo điều kiện đi thực tế và cử cán bộ đi học đúng nhu cầu.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, định hướng này sẽ có tác động lan tỏa đến toàn bộ hệ thống giáo dục quốc gia, đặc biệt trong việc hoàn thiện khung pháp lý về đạo đức học thuật, chống gian lận và nâng cao trách nhiệm giải trình trong các cơ sở giáo dục.

“Chăm lo xây dựng Học viện là chăm lo cho công việc gốc của Đảng, cho năng lực tư duy, năng lực lãnh đạo cầm quyền và chất lượng cán bộ. Học viện phải là nơi vấn đề mới được phát hiện sớm, vấn đề khó được nghiên cứu đến cùng, thực tiễn được nâng thành lý luận, lý luận chuyển thành hành động.”

— Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Câu hỏi thường gặp