Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật: 5 nhiệm vụ trọng tâm theo chỉ đạo mới nhất

Chúng tôi nhận được nhiều câu hỏi từ quý khách hàng và bạn đọc về những thay đổi mới nhất trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) tại Việt Nam. Đặc biệt, sau khi Công văn của Đảng ủy Chính phủ về việc tiếp tục thực hiện Kết luận số 80-KL/TW ngày 20/6/2020 được ban hành, nhiều người thắc mắc: “Những nhiệm vụ trọng tâm nào sẽ được triển khai? Công tác PBGDPL sẽ thay đổi ra sao để phù hợp với tình hình mới?”. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 5 nhiệm vụ trọng tâm mà các cơ quan, tổ chức, địa phương cần thực hiện ngay, dựa trên văn bản chính thức từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp.

1. Vì sao cần đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới?

Theo đánh giá của Đảng ủy Chính phủ tại Công văn mới đây, sau 6 năm triển khai Kết luận số 80-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW, công tác PBGDPL đã đạt được nhiều kết quả cụ thể. Cụ thể, công tác này đã trở thành nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, hướng về cơ sở, gắn kết giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, một số nội dung, nhiệm vụ theo yêu cầu của Kết luận 80 vẫn chưa được triển khai đầy đủ. Đáng chú ý là việc đổi mới cơ chế quản lý, sử dụng kinh phí, ưu tiên nguồn lực cho các nhóm đối tượng đặc thù, yếu thế; hoạt động phối hợp trong công tác PBGDPL có lúc chưa chặt chẽ, hiệu quả; việc thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật còn gặp khó khăn trong thực tiễn.

Trước yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, Đảng ủy Chính phủ yêu cầu các cơ quan, tổ chức tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm.

2. Nhiệm vụ thứ nhất: Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người đứng đầu

Trước hết, Đảng ủy Chính phủ yêu cầu nâng cao nhận thức và phát huy tinh thần trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị đối với công tác PBGDPL. Công tác này phải được xác định là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ thường xuyên của toàn bộ hệ thống chính trị.

Đồng thời, các cơ quan cần thường xuyên kiểm tra, giám sát cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên trong công tác PBGDPL; chủ động kiến nghị, đề xuất sửa đổi, bổ sung những quy định pháp luật về PBGDPL còn bất cập, vướng mắc.

Theo các chuyên gia pháp lý, việc gắn trách nhiệm người đứng đầu sẽ tạo động lực mạnh mẽ để công tác PBGDPL không còn là hình thức, mà trở thành nhiệm vụ trọng tâm, được đầu tư bài bản.

3. Nhiệm vụ thứ hai: Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội

Đảng ủy Chính phủ cũng yêu cầu gắn công tác PBGDPL với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội. Trong đó, xác định việc thượng tôn Hiến pháp và pháp luật là chuẩn mực ứng xử của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và Nhân dân.

Đáng chú ý, công tác PBGDPL cần được gắn với xây dựng đạo đức công vụ, kỷ luật, kỷ cương hành chính và thực hiện dân chủ ở cơ sở. Các cơ quan, đơn vị cần quan tâm xây dựng môi trường văn hóa pháp luật, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu.

Khuyến khích xây dựng, nhân rộng các mô hình cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương điển hình về văn hóa tuân thủ pháp luật.

Tình huống thực tế

Anh Minh, một cán bộ tư pháp tại huyện miền núi, chia sẻ: “Trước đây, chúng tôi thường tổ chức các buổi tuyên truyền pháp luật theo hình thức tập trung đông người, nhưng hiệu quả không cao. Sau khi áp dụng mô hình ‘Ngày Pháp luật’ gắn với sinh hoạt cộng đồng, kết hợp nêu gương người đứng đầu, tỷ lệ người dân tham gia và hiểu biết pháp luật tăng lên rõ rệt.”

4. Nhiệm vụ thứ ba: Đổi mới toàn diện nội dung, hình thức và phương pháp PBGDPL

Đây là một trong những yêu cầu quan trọng nhất được đặt ra. Theo đó, nội dung PBGDPL trọng tâm cần tập trung vào:

• Các quy định pháp luật mới ban hành, mới được thông qua
• Nội dung có tác động lớn đến xã hội
• Các quy định liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của công dân
• Quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức

Đặc biệt, công tác truyền thông chính sách, PBGDPL phải được thực hiện theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Công văn nhấn mạnh việc khai thác hiệu quả Cổng Pháp luật quốc gia, các cổng, trang thông tin điện tử, hệ thống thông tin về pháp luật; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các phương tiện truyền thông đa phương tiện trong phổ biến pháp luật.

Đồng thời, ưu tiên đưa các nội dung truyền thông chính sách, PBGDPL vào những khung giờ, chuyên mục có khả năng tiếp cận đông đảo khán giả, thính giả trên các cơ quan báo chí và phương tiện thông tin đại chúng.

Số liệu cụ thể: Theo thống kê từ Bộ Tư pháp, trong năm 2023, đã có hơn 15.000 bài viết về phổ biến pháp luật được đăng tải trên Cổng Pháp luật quốc gia, tăng 12% so với năm 2022. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân tiếp cận qua nền tảng số vẫn còn hạn chế, chỉ đạt khoảng 35% ở khu vực nông thôn.

5. Nhiệm vụ thứ tư: Phát huy vai trò của các tổ chức và chú trọng nhóm đối tượng đặc thù

Cùng với đó, cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên, Hội Luật gia Việt Nam, Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các cơ quan báo chí trong hoạt động truyền thông chính sách và PBGDPL.

Đáng chú ý, công tác PBGDPL cũng phải chú trọng hơn đến các nhóm đối tượng đặc thù, yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, bảo đảm mọi người dân được tiếp cận pháp luật một cách công bằng và thuận lợi.

Đảng ủy Chính phủ cũng yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật; quan tâm bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng truyền thông chính sách, kỹ năng số cho đội ngũ làm công tác PBGDPL; có chính sách phù hợp để huy động, khuyến khích luật gia, luật sư, chuyên gia, nhà khoa học, già làng, trưởng thôn, bản và những người có uy tín trong cộng đồng tham gia công tác PBGDPL.

6. Nhiệm vụ thứ năm: Tổ chức thực hiện và sửa đổi Luật PBGDPL

Về tổ chức thực hiện, Đảng ủy các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương và các tỉnh ủy, thành ủy có trách nhiệm cụ thể hóa nội dung Công văn này thành kế hoạch, chương trình hành động phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng cơ quan, tổ chức, địa phương.

Đảng ủy Chính phủ giao Hội đồng phối hợp PBGDPL Trung ương tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện Kết luận số 80-KL/TW tại các Bộ, ngành, địa phương; kịp thời phát hiện, nhân rộng các mô hình hay, cách làm sáng tạo và đề xuất khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc.

Đồng thời, giao Đảng ủy Bộ Tư pháp tham mưu xây dựng, trình dự án Luật PBGDPL (sửa đổi) bảo đảm chất lượng, tiến độ, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật, PBGDPL, phân cấp, phân quyền và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc triển khai thực hiện Công văn và định kỳ tổng hợp, báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ để báo cáo Ban Bí thư theo quy định.

Lời khuyên từ luật sư

1. Đối với cơ quan nhà nước: Cần khẩn trương xây dựng kế hoạch cụ thể hóa các nội dung của Công văn, ưu tiên ứng dụng công nghệ số và AI trong công tác PBGDPL.
2. Đối với doanh nghiệp: Chủ động cập nhật các quy định pháp luật mới, tổ chức các buổi tập huấn nội bộ để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật cho nhân viên.
3. Đối với người dân: Tận dụng các kênh thông tin chính thống như Cổng Pháp luật quốc gia, các trang mạng xã hội của cơ quan tư pháp để tiếp cận pháp luật một cách dễ dàng.
4. Đối với luật sư, chuyên gia pháp lý: Tích cực tham gia các hoạt động PBGDPL, đặc biệt là hỗ trợ pháp lý miễn phí cho các nhóm đối tượng yếu thế.
5. Đối với các tổ chức xã hội: Phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để nhân rộng các mô hình văn hóa tuân thủ pháp luật.