Chỉ thị 05/CT-UBND 2026 Lai Châu: Hướng dẫn chi tiết phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn

Chào bạn,

Thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Lai Châu. Mới đây, ngày 03 tháng 3 năm 2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu đã ban hành Chỉ thị số 05/CT-UBND về công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2026. Văn bản này là kim chỉ nam cho mọi hành động ứng phó thiên tai trên địa bàn tỉnh. Là luật sư tư vấn, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ những nội dung quan trọng nhất, quyền lợi và nghĩa vụ của mình, cũng như cách thức để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình.

1. Chỉ thị 05/CT-UBND 2026 áp dụng cho ai và phạm vi điều chỉnh ra sao?

Theo quy định tại Chỉ thị 05/CT-UBND, văn bản này có hiệu lực kể từ ngày ký và áp dụng trên toàn bộ địa bàn tỉnh Lai Châu. Đối tượng chịu sự điều chỉnh bao gồm:

• Cơ quan nhà nước: Các sở, ban, ngành cấp tỉnh; UBND các xã, phường.
• Lực lượng vũ trang: Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Công an tỉnh.
• Tổ chức, đơn vị: Các doanh nghiệp, chủ đầu tư dự án, công ty điện lực, các đơn vị truyền thông.
• Người dân: Mọi công dân sinh sống và làm việc trên địa bàn tỉnh đều có quyền và nghĩa vụ liên quan đến công tác phòng, chống thiên tai.

2. Trách nhiệm của chính quyền địa phương và người dân trong phòng chống thiên tai là gì?

Chỉ thị nhấn mạnh trách nhiệm của chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp xã, phường, trong việc triển khai các biện pháp phòng ngừa. Cụ thể:

2.1. Đối với UBND các xã, phường

Theo mục 7, Chỉ thị 05/CT-UBND, UBND cấp xã có các nhiệm vụ chính sau:

• Tuyên truyền, nâng cao nhận thức: Vận động người dân chủ động chuẩn bị, sẵn sàng phòng, chống thiên tai. Tổ chức tập huấn, diễn tập các tình huống giả định để tránh bị động, hoảng loạn.
• Thường xuyên theo dõi thiên tai: Nắm bắt diễn biến thời tiết để kịp thời cảnh báo đến các thôn, bản. Rà soát các điểm xung yếu có nguy cơ sạt lở, lũ quét.
• Quản lý xây dựng, khai thác tài nguyên: Kiểm soát chặt chẽ việc xây dựng nhà ở, san ủi đất, không để lấn chiếm dòng chảy. Kiểm tra việc khai thác cát, sỏi trên các sông, suối (sông Đà, Nậm Na, Nậm Mu…).
• Trực ban 24/24: Yêu cầu Ban chỉ huy phòng thủ dân sự cấp xã tổ chức trực ban nghiêm túc, kể cả ngày lễ, ngày nghỉ.

2.2. Đối với người dân

Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là lực lượng nòng cốt trong công tác phòng chống thiên tai. Theo tinh thần của Chỉ thị, bạn cần:

• Chủ động chuẩn bị: Dự trữ lương thực, nước uống, thuốc men, đèn pin, áo phao và các vật dụng cần thiết khác.
• Tham gia diễn tập: Tích cực tham gia các buổi tập huấn, diễn tập do địa phương tổ chức để biết cách ứng phó khi có tình huống khẩn cấp.
• Theo dõi thông tin: Thường xuyên cập nhật thông tin dự báo thời tiết từ các nguồn chính thống như Đài Khí tượng thủy văn tỉnh, Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh.
• Bảo vệ tài sản: Gia cố nhà cửa, di chuyển tài sản có giá trị đến nơi an toàn khi có cảnh báo thiên tai.

Lưu ý quan trọng: Phương châm “4 tại chỗ” (Chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, vật tư và phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ) được nhấn mạnh trong Chỉ thị. Điều này có nghĩa là mỗi địa phương, mỗi gia đình cần tự lực, tự cường là chính, không nên trông chờ hoàn toàn vào sự hỗ trợ từ bên ngoài.

3. Trách nhiệm cụ thể của các sở, ban, ngành trong phòng chống thiên tai 2026?

Chỉ thị 05/CT-UBND phân công nhiệm vụ rất chi tiết cho từng cơ quan, đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng. Dưới đây là một số cơ quan chủ chốt:

3.1. Sở Nông nghiệp và Môi trường

Đây là cơ quan tham mưu chính về phòng chống thiên tai. Nhiệm vụ trọng tâm gồm:

• Kiểm tra hồ đập thủy lợi: Tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng các công trình đập, hồ chứa thủy lợi trước mùa mưa lũ. Đối với công trình đang thi công, phải đôn đốc đẩy nhanh tiến độ và đảm bảo an toàn.
• Kiểm soát môi trường: Tăng cường kiểm tra việc tuân thủ báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án, xử lý nghiêm các trường hợp khai thác không phép, gây sạt lở, cản trở dòng chảy.
• Hướng dẫn khôi phục sản xuất: Hỗ trợ các địa phương khôi phục sản xuất nông nghiệp sau thiên tai, kiểm soát dịch bệnh cho gia súc, gia cầm.

3.2. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh

Là cơ quan thường trực, đầu mối chính trong công tác tìm kiếm cứu nạn. Nhiệm vụ:

• Chuẩn bị lực lượng, phương tiện: Sẵn sàng lực lượng, phương tiện để tham gia sơ tán dân, ứng cứu, xử lý các tình huống khẩn cấp.
• Tổ chức tìm kiếm cứu nạn: Chủ trì và phối hợp với Công an tỉnh và các đơn vị liên quan để thực hiện công tác cứu hộ, cứu nạn.

3.3. Sở Y tế

Đảm bảo công tác y tế trong và sau thiên tai:

• Chuẩn bị trang thiết bị: Dự trữ thuốc men, trang thiết bị y tế, xây dựng phương án cấp cứu, vận chuyển bệnh nhân.
• Ưu tiên đối tượng yếu thế: Đặc biệt chú trọng đến người cao tuổi, phụ nữ có thai, trẻ em, người khuyết tật – những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong thiên tai.

3.4. Các sở, ngành khác

• Sở Công Thương: Chỉ đạo vận hành an toàn hồ thủy điện; dự trữ và cung ứng hàng hóa thiết yếu cho vùng bị thiên tai.
• Sở Tài chính: Dự trù và hướng dẫn sử dụng kinh phí phòng, chống thiên tai kịp thời, hiệu quả.
• Đài Khí tượng thủy văn tỉnh: Nâng cao chất lượng dự báo, đặc biệt là dự báo sớm các tình huống thời tiết nguy hiểm.
• Công ty Điện lực Lai Châu: Kiểm tra, xử lý sự cố đường dây điện, đảm bảo cung cấp điện an toàn, liên tục.

4. Lời khuyên từ luật sư dành cho người dân và doanh nghiệp tại Lai Châu

Dựa trên các quy định của Chỉ thị 05/CT-UBND và Luật Phòng, chống thiên tai, chúng tôi đưa ra một số lời khuyên thiết thực sau:

1. Chủ động xây dựng kế hoạch cho gia đình: Xác định vị trí an toàn trong nhà, lập danh sách các vật dụng cần thiết khi sơ tán, thống nhất điểm tập trung của gia đình khi có thiên tai.
2. Tham gia đầy đủ các buổi diễn tập: Đây là cơ hội để bạn thực hành các kỹ năng thoát hiểm, sơ cứu và biết cách sử dụng các thiết bị cứu hộ. Đừng xem đây là việc “làm cho xong”.
3. Bảo vệ quyền lợi khi thiệt hại: Nếu tài sản của bạn bị thiệt hại do thiên tai, hãy liên hệ ngay với UBND cấp xã để được hướng dẫn lập hồ sơ đề nghị hỗ trợ theo quy định của Nhà nước.
4. Đối với doanh nghiệp, chủ đầu tư: Tuyệt đối tuân thủ các quy định về báo cáo đánh giá tác động môi trường, không xây dựng, khai thác trái phép gây cản trở dòng chảy. Điều này không chỉ giúp bạn tránh bị xử phạt hành chính mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng.
5. Thường xuyên cập nhật thông tin: Theo dõi các bản tin dự báo thời tiết trên sóng phát thanh, truyền hình của tỉnh và các trang thông tin chính thức của UBND tỉnh Lai Châu.

5. Những điểm mới nổi bật trong Chỉ thị 05/CT-UBND so với các năm trước

So với các chỉ thị trước đó, Chỉ thị 05/CT-UBND 2026 có một số điểm nhấn mạnh hơn:

• Yêu cầu cụ thể về thời gian: Các địa phương phải hoàn thành việc xây dựng kế hoạch phòng chống thiên tai giai đoạn 2026-2030 ngay trong Quý I/2026, thể hiện tính cấp bách và quyết liệt trong chỉ đạo.
• Quản lý chặt chẽ hơn hoạt động khai thác tài nguyên: Liệt kê cụ thể các con sông như sông Đà, Nậm Na, Nậm Mu, suối Nậm Bum cần được kiểm tra đặc biệt, cho thấy quyết tâm xử lý tình trạng khai thác cát sỏi trái phép gây sạt lở.
• Chú trọng đối tượng yếu thế: Lần đầu tiên, Chỉ thị yêu cầu Sở Y tế xây dựng phương án cụ thể cho người cao tuổi, phụ nữ có thai, trẻ em và người khuyết tật, thể hiện tính nhân văn và toàn diện trong công tác phòng chống thiên tai.