Bạn cần biết 10 điểm mới Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 về ưu đãi người có công với cách mạng

Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng luôn là một trong những trụ cột quan trọng của an sinh xã hội Việt Nam. Ngày 27/07/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2020 (số 02/2020/UBTVQH14). Với tư cách là luật sư tư vấn, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 10 điểm mới nổi bật, giúp quý khách nắm rõ quyền lợi và thủ tục cần thiết.

Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, mở ra nhiều thay đổi tích cực, từ việc nâng mức sống cho người có công, mở rộng đối tượng thụ hưởng đến đơn giản hóa thủ tục hành chính. Dưới đây là nội dung tư vấn chi tiết.

1. Bổ sung khái niệm “người có công với cách mạng” – Cơ sở pháp lý rõ ràng hơn

Theo quy định trước đây tại Điều 3 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14, chỉ liệt kê 12 nhóm đối tượng nhưng không có khái niệm chung. Khoản 1 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 đã sửa đổi, bổ sung như sau:

“Người có công với cách mạng là người có công lao, cống hiến trong sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận.”

Việc bổ sung này giúp thống nhất cách hiểu, tạo cơ sở pháp lý vững chắc khi xác định đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của chính sách ưu đãi, đặc biệt trong các vụ việc khiếu nại, tố cáo về quyền lợi người có công.

2. Nâng mức sống mục tiêu lên “trung bình khá” – Cải thiện đời sống thực chất

Khoản 2 Điều 6 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 trước đây quy định bảo đảm mức sống của người có công “bằng hoặc cao hơn mức trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú”. Khoản 3 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi thành:

“Bảo đảm người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng có mức sống từ trung bình khá trở lên so với mức sống của cộng đồng dân cư nơi cư trú.”

Điều này có nghĩa là Chính phủ sẽ phải điều chỉnh mức trợ cấp, phụ cấp và các chế độ khác để đạt được mục tiêu này. Đây là một bước tiến lớn, thể hiện sự ghi nhận và tri ân sâu sắc hơn đối với những hy sinh của người có công và gia đình họ.

3. Bổ sung trợ cấp người phục vụ và bảo hiểm y tế cho người chăm sóc tại gia đình

Trước đây, chỉ có người hoạt động cách mạng mới được hưởng các chế độ ưu đãi. Khoản 4 và khoản 6 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 bổ sung: “Trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 01/01/1945 sống ở gia đình” và tương tự cho nhóm từ 01/01/1945 đến khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. Đồng thời, khoản 5 và khoản 7 bổ sung bảo hiểm y tế cho những người phục vụ này.

Tình huống thực tế: Ông Nguyễn Văn A là người hoạt động cách mạng từ năm 1944, hiện sống cùng con gái. Trước đây, con gái ông không được hưởng bất kỳ chế độ nào. Từ ngày 01/01/2027, con gái ông sẽ được nhận trợ cấp người phục vụ và bảo hiểm y tế, giúp giảm bớt gánh nặng chăm sóc.

4. Thương binh tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên khi từ trần được xem xét công nhận liệt sĩ

Điểm i khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 được sửa đổi tại khoản 8 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

• Thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên khi chết thì được xem xét công nhận liệt sĩ, không yêu cầu phải chết do vết thương tái phát.
• Thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% vẫn phải chứng minh chết do vết thương tái phát.

Đây là sự điều chỉnh nhân văn, ghi nhận những tổn thương nặng nề của thương binh và giảm bớt thủ tục hành chính cho thân nhân.

5. Bỏ yêu cầu “đặc biệt dũng cảm” – Mở rộng công nhận liệt sĩ, thương binh

Trước đây, Điểm k khoản 1 Điều 14 và Điểm k khoản 1 Điều 23 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 yêu cầu hành động phải “đặc biệt dũng cảm” và là “tấm gương có ý nghĩa tôn vinh, giáo dục và lan tỏa rộng rãi trong xã hội”. Khoản 8 và khoản 10 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 đã bỏ các yêu cầu này, chỉ cần hành động “dũng cảm cứu người, cứu tài sản… hoặc dũng cảm ngăn chặn, bắt giữ người có hành vi phạm tội”.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định mới này sẽ giúp nhiều trường hợp hy sinh, bị thương trong khi thực hiện nghĩa vụ công dân, như cứu người đuối nước, chữa cháy, được xem xét công nhận một cách công bằng hơn.

6. Giảm ngưỡng tỷ lệ tổn thương cơ thể được điều dưỡng hằng năm từ 81% xuống 61%

Khoản 11, 12 và 14 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi các quy định tại Điều 24, 27, 30 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14. Cụ thể, mức tỷ lệ tổn thương cơ thể để được hưởng chế độ điều dưỡng hằng năm giảm từ 81% xuống còn 61%.

Điều này có nghĩa là nhóm thương binh, bệnh binh có tỷ lệ tổn thương từ 61% đến 80% – vốn trước đây chỉ được điều dưỡng hai năm một lần – nay sẽ được điều dưỡng mỗi năm một lần, cải thiện đáng kể sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

7. Bổ sung trường hợp người bị thương được khám giám định lại tỷ lệ tổn thương cơ thể

Khoản 10 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi khoản 4 Điều 23 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14, bổ sung trường hợp: “Người bị thương đã được khám giám định, có vết thương còn sót hoặc vết thương bổ sung được khám giám định lại tỷ lệ tổn thương cơ thể.”

Trước đây, quy định chỉ áp dụng cho thương binh, người hưởng chính sách như thương binh. Nay mở rộng cho tất cả “người bị thương”, giúp giải quyết các trường hợp sau lần giám định ban đầu mới phát hiện thêm thương tích hoặc có tài liệu chứng minh vết thương chưa được tính.

8. Mở rộng đối tượng người hoạt động kháng chiến được hưởng chế độ ưu đãi

Khoản 15 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi Điều 35 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14. Ngoài nhóm người tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ được tặng Huân chương Kháng chiến, Huy chương Kháng chiến, Pháp lệnh mới bổ sung:

• Người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công.
• Người làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Campuchia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công.

Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp thầm lặng của lực lượng làm nhiệm vụ ở vùng sâu, vùng xa và quốc tế.

9. Thiếu hồ sơ vẫn có thể được xem xét công nhận người có công

Khoản 2 Điều 48 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 được sửa đổi tại khoản 16 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định: “Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng.”

Quy định này tạo cơ chế pháp lý linh hoạt để giải quyết các trường hợp tồn đọng, đặc biệt là những người có công tham gia hoạt động cách mạng từ thời kỳ kháng chiến nhưng hồ sơ bị thất lạc do chiến tranh. Tuy nhiên, việc thiếu hồ sơ không đồng nghĩa đương nhiên được công nhận; cần có căn cứ xác thực từ các nhân chứng, tài liệu lịch sử hoặc cơ quan có thẩm quyền xác nhận.

10. Thay người thờ cúng bằng đại diện người thừa kế khi nhận trợ cấp một lần

Khoản 5 và khoản 7 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi khoản 4 Điều 10 và khoản 4 Điều 13 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14. Cụ thể:

• Đại diện thân nhân được hưởng trợ cấp một lần.
• Trường hợp không còn thân nhân thì đại diện người thừa kế được hưởng trợ cấp một lần.
• Thân nhân đủ điều kiện còn được hưởng chế độ trợ cấp tuất hằng tháng.

Quy định này thay thế khái niệm “người thờ cúng” bằng “người thừa kế” theo quy định của Bộ luật Dân sự, giúp việc phân chia trợ cấp trở nên rõ ràng, minh bạch và phù hợp với pháp luật hiện hành.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những thay đổi quan trọng của Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16, chúng tôi khuyến nghị quý khách:

1. Rà soát hồ sơ cá nhân: Kiểm tra lại các giấy tờ liên quan đến thương tật, khen thưởng, hoạt động kháng chiến để xác định quyền lợi mới có thể được hưởng (ví dụ: điều dưỡng hằng năm, trợ cấp người phục vụ).
2. Liên hệ cơ quan chức năng: Đối với các trường hợp thiếu hồ sơ, hãy thu thập bằng chứng lịch sử, nhân chứng và làm đơn đề nghị xem xét công nhận theo cơ chế mới.
3. Cập nhật thủ tục thừa kế: Nếu quý khách là thân nhân của người có công đã mất, cần tìm hiểu quy trình để đại diện nhận trợ cấp một lần hoặc trợ cấp tuất hằng tháng.
4. Tham khảo ý kiến luật sư: Mỗi trường hợp có thể có tình tiết riêng, việc được tư vấn chuyên sâu sẽ giúp quý khách tránh mất quyền lợi do thiếu hiểu biết.

Câu hỏi thường gặp