Hướng dẫn chi tiết tiêu chí đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP 2025

Bạn đang muốn đưa sản phẩm đặc sản địa phương của mình tham gia chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) nhưng chưa rõ tiêu chí đánh giá và phân hạng? Đây là vấn đề chúng tôi thường gặp khi tư vấn cho các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Theo Quyết định số 148/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ, quy định chi tiết về Bộ tiêu chí đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, việc nắm vững quy trình này là chìa khóa để sản phẩm của bạn được công nhận và nâng tầm thương hiệu. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn từng bước.

Bộ tiêu chí đánh giá sản phẩm OCOP gồm những phần nào?

Theo Quyết định số 148/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 24/01/2025, Bộ tiêu chí đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP được chia thành 03 phần chính, mỗi phần có trọng số điểm riêng (tổng cộng 100 điểm), được quy định chi tiết tại Phụ lục II ban hành kèm theo Quyết định này. Cụ thể:

• Phần A: Các tiêu chí về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (40 điểm) – Bao gồm tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm, sức mạnh cộng đồng.
• Phần B: Các tiêu chí về khả năng tiếp thị (25 điểm) – Gồm tiếp thị và câu chuyện sản phẩm.
• Phần C: Các tiêu chí về chất lượng sản phẩm (35 điểm) – Gồm chỉ tiêu cảm quan, dinh dưỡng, tính độc đáo, công bố chất lượng, đảm bảo chất lượng, hướng dẫn sử dụng và cơ hội thị trường toàn cầu.

Đáng chú ý, mỗi nhóm sản phẩm (thực phẩm, đồ uống, dược liệu, thủ công mỹ nghệ, sinh vật cảnh, dịch vụ du lịch cộng đồng) có tiêu chí đánh giá riêng biệt được quy định tại Phụ lục II. Vì vậy, chúng tôi khuyên bạn nên tra cứu trực tiếp phụ lục này để biết chính xác các yêu cầu áp dụng cho sản phẩm của mình.

Sản phẩm OCOP được phân hạng như thế nào theo 5 sao?

Theo quy định tại Điều 5 của Quyết định 148/QĐ-TTg, việc phân hạng sản phẩm OCOP dựa trên kết quả đánh giá theo Bộ tiêu chí, với tổng điểm tối đa là 100 điểm. Cụ thể 5 hạng như sau:

• Hạng 5 sao (cấp quốc gia): Tổng điểm trung bình từ 90 đến 100 điểm. Đây là sản phẩm đặc trưng, có thương hiệu, đạt tiêu chuẩn chất lượng cao và hội tụ điều kiện để xuất khẩu.
• Hạng 4 sao (cấp tỉnh): Tổng điểm trung bình từ 70 đến dưới 90 điểm. Sản phẩm đặc trưng, đang xây dựng thương hiệu, đáp ứng yêu cầu chất lượng và có tiềm năng nâng cấp lên 5 sao.
• Hạng 3 sao (cấp tỉnh): Tổng điểm trung bình từ 50 đến dưới 70 điểm. Sản phẩm có đặc thù, chất lượng ổn định, quản lý và thương mại ổn định, có thể nâng cấp lên 4 sao.
• Hạng 2 sao: Tổng điểm trung bình từ 30 đến dưới 50 điểm. Sản phẩm bước đầu hình thành chất lượng, có thể nâng cấp lên 3 sao.
• Hạng 1 sao: Tổng điểm trung bình dưới 30 điểm. Sản phẩm sơ khai, chưa thương mại hóa, có thể nâng cấp lên 2 sao.

Trong thực tế tư vấn, chúng tôi nhận thấy hầu hết các sản phẩm mới tham gia thường đạt hạng 3 sao hoặc 4 sao. Việc đạt hạng 5 sao đòi hỏi sản phẩm phải có tiêu chuẩn xuất khẩu và thương hiệu mạnh, điều này thường khó đạt ngay từ đầu.

Quy trình đánh giá và công nhận sản phẩm OCOP diễn ra như thế nào?

Theo Điều 7 và Điều 8 của Quyết định 148/QĐ-TTg, quy trình đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP được thực hiện theo 2 cấp như sau:

Cấp tỉnh

UBND cấp tỉnh tổ chức đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp tỉnh ít nhất 02 đợt trong năm. Cụ thể:

• Đợt 01: Hoàn thành trước ngày 30 tháng 6, áp dụng cho hồ sơ được UBND cấp xã đề nghị trước ngày 30 tháng 4.
• Đợt 02: Hoàn thành trước ngày 30 tháng 12, áp dụng cho hồ sơ được UBND cấp xã đề nghị trước ngày 30 tháng 10.

Cấp quốc gia

Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp quốc gia (hạng 5 sao) ít nhất 02 đợt trong năm. Cụ thể:

• Đợt 01: Hoàn thành trước ngày 30 tháng 9, áp dụng cho hồ sơ được UBND cấp tỉnh đề nghị trước ngày 30 tháng 7.
• Đợt 02: Hoàn thành trước ngày 30 tháng 3, áp dụng cho hồ sơ được UBND cấp tỉnh đề nghị trước ngày 30 tháng 01.

Lưu ý: Căn cứ số lượng hồ sơ thực tế, UBND cấp tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thể tổ chức thêm các đợt đánh giá trong năm. Chúng tôi khuyên bạn nên liên hệ trực tiếp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tại địa phương để biết lịch cụ thể.

Hồ sơ đăng ký đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP bao gồm những gì?

Theo Điều 6 của Quyết định 148/QĐ-TTg, hồ sơ đăng ký tham gia đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP do chủ thể OCOP (hợp tác xã, doanh nghiệp, hộ sản xuất…) chuẩn bị, bao gồm các trường hợp sau:

Hồ sơ đăng ký lần đầu

• Phiếu đăng ký đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP theo Mẫu số 01 tại Phụ lục III ban hành kèm theo Quyết định này.
• Báo cáo tự đánh giá về sản phẩm theo Mẫu số 02 tại Phụ lục III.

Hồ sơ đăng ký nâng hạng

• Phiếu đăng ký (Mẫu 01) và Báo cáo tự đánh giá (Mẫu 02), trong đó phải thể hiện rõ nội dung và tài liệu minh chứng về những thay đổi so với sản phẩm OCOP đã được công nhận.

Hồ sơ đăng ký phân hạng lại

• Phiếu đăng ký (Mẫu 01) và Báo cáo tự đánh giá (Mẫu 02), kèm theo cập nhật các nội dung mới sau thời gian được công nhận về: nguyên liệu, công nghệ, bao bì, nhãn mác, công bố chất lượng, phiếu kiểm nghiệm định kỳ, thị trường tiêu thụ, sản lượng, doanh thu và bổ sung giấy tờ pháp lý có thời hạn.

Tình huống thực tế: Hợp tác xã muốn nâng hạng từ 3 sao lên 4 sao

Chúng tôi từng hỗ trợ một hợp tác xã sản xuất mật ong rừng tại tỉnh A. Ban đầu, sản phẩm của họ đạt hạng 3 sao với tổng điểm khoảng 60 điểm. Sau 2 năm, họ muốn nâng lên hạng 4 sao. Qua phân tích, chúng tôi nhận thấy điểm yếu nằm ở Phần B (khả năng tiếp thị) – họ chưa có câu chuyện sản phẩm rõ ràng và thiếu chiến lược quảng bá. Chúng tôi đã tư vấn họ xây dựng “câu chuyện mật ong” gắn liền với văn hóa địa phương, cải tiến bao bì và đăng ký mã QR truy xuất nguồn gốc. Kết quả, họ đạt 78 điểm và được công nhận hạng 4 sao trong đợt đánh giá tiếp theo.

Lời khuyên từ luật sư

1. Nghiên cứu kỹ Phụ lục II: Mỗi nhóm sản phẩm có tiêu chí riêng. Hãy đối chiếu sản phẩm của bạn với từng tiêu chí để xác định điểm mạnh, điểm yếu.
2. Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu: Đừng để thiếu bất kỳ mẫu biểu nào (Mẫu 01, 02, 03). Hồ sơ thiếu sẽ bị trả lại và mất cơ hội đánh giá trong đợt đó.
3. Chú trọng Phần C (chất lượng): Với 35/100 điểm, đây là phần chiếm tỷ trọng lớn. Hãy đảm bảo sản phẩm có công bố chất lượng, phiếu kiểm nghiệm định kỳ và hướng dẫn sử dụng rõ ràng.
4. Xây dựng câu chuyện sản phẩm: Phần B (25 điểm) đánh giá khả năng tiếp thị. Một câu chuyện hấp dẫn về nguồn gốc, văn hóa địa phương sẽ giúp bạn ghi điểm cao.
5. Theo dõi lịch đánh giá: Đảm bảo nộp hồ sơ trước các hạn chót (30/4 cho đợt 1 cấp tỉnh, 30/10 cho đợt 2 cấp tỉnh) để không bỏ lỡ cơ hội.