Hướng dẫn chi tiết: Đổi mới quản trị báo chí theo Luật Báo chí 2025 trong kỷ nguyên số

Báo chí Việt Nam đang đứng trước những thay đổi mang tính bước ngoặt. Sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và sự thay đổi hành vi của công chúng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy quản lý nhà nước. Là một luật sư tư vấn cho các cơ quan báo chí và doanh nghiệp truyền thông, chúng tôi nhận thấy Luật Báo chí năm 2025 không chỉ là một văn bản pháp lý thông thường, mà là một “kim chỉ nam” chiến lược cho sự phát triển bền vững của báo chí trong kỷ nguyên số. Bài viết này sẽ phân tích những điểm mới cốt lõi và hướng dẫn bạn áp dụng hiệu quả.

Sự chuyển đổi cốt lõi: Từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển” là gì?

Theo Luật Báo chí năm 2025 và những chỉ đạo từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sự thay đổi căn bản nhất nằm ở tư duy quản lý. Trước đây, trọng tâm là “quản lý để kiểm soát” – tập trung vào việc tạo ra khuôn khổ pháp lý chặt chẽ và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, mô hình này được đánh giá là không còn phù hợp.

Cụ thể, theo ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), mục tiêu cao nhất của quản lý nhà nước hiện nay là “kiến tạo phát triển”. Điều này có nghĩa là Nhà nước sẽ:

• Kiến tạo thể chế: Xây dựng các văn bản pháp luật như 2 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí và 4 Thông tư đã được hoàn thành trong 6 tháng đầu năm 2026, tạo hành lang pháp lý thông thoáng và khuyến khích sáng tạo.
• Đầu tư hạ tầng số: Xây dựng hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia, nền tảng số báo chí quốc gia.
• Hỗ trợ chuyển đổi số: Cung cấp các công cụ, chính sách để các cơ quan báo chí ứng dụng công nghệ, AI.
• Phát triển thị trường: Bảo vệ bản quyền, tạo lập thị trường truyền thông lành mạnh, mở rộng cơ hội kinh tế báo chí.

Tình huống thực tế: Một tờ báo điện tử nhỏ trước đây chỉ có thể hoạt động trong khuôn khổ giấy phép in ấn. Với Luật mới, tờ báo này được khuyến khích phát triển mô hình đa nền tảng (website, app, mạng xã hội), được hỗ trợ tiếp cận các gói đầu tư cho chuyển đổi số, và quan trọng nhất, được bảo vệ bản quyền nội dung trên không gian mạng. Đây là sự thay đổi từ “bị quản lý” sang “được đồng hành”.

5 quan điểm quản trị mới mà cơ quan báo chí cần biết

Từ thực tiễn xây dựng pháp luật, Cục trưởng Cục Báo chí đã đúc kết 5 quan điểm lớn để định hướng cho công tác quản lý mới:

1. Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển: Đây là quan điểm nền tảng, như đã phân tích ở trên. Nó đòi hỏi các cơ quan báo chí phải chủ động hơn trong việc đề xuất, tham gia vào quá trình xây dựng chính sách.
2. Quản lý dựa trên dữ liệu: Các quyết định quản lý sẽ dựa trên dữ liệu thực tế từ hệ thống giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, bộ chỉ số phát triển báo chí, thay vì dựa vào báo cáo hành chính thủ công. Điều này đảm bảo tính minh bạch, khách quan và kịp thời.
3. Quản lý theo vòng đời phát triển: Cơ quan quản lý sẽ đồng hành cùng báo chí từ giai đoạn khởi tạo (cấp phép), phát triển (chuyển đổi số, đào tạo nhân lực), đến mở rộng (kinh tế báo chí, bảo vệ bản quyền). Không chỉ “đẻ” xong là “bỏ mặc”.
4. Quản trị hệ sinh thái thông tin: Báo chí được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái thông tin số. Quản lý báo chí không tách rời quản lý nền tảng số, dữ liệu, bản quyền và chủ quyền thông tin quốc gia.
5. Phát triển đa nền tảng và coi dữ liệu là tài nguyên chiến lược: Báo chí cần phát triển theo mô hình “lấy công nghệ và dữ liệu làm nền tảng, lấy nội dung chính thống làm giá trị cốt lõi, lấy công chúng làm trung tâm”. Dữ liệu là tài sản quốc gia, phục vụ phân tích nhu cầu và phát triển ứng dụng AI.

Trích dẫn chuyên gia: Ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, nhấn mạnh: “Trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ người làm báo trong thu thập, xử lý dữ liệu, sản xuất nội dung và cá nhân hóa thông tin. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, cần đầu tư cho con người và xây dựng khung pháp lý phù hợp đối với việc ứng dụng AI trong báo chí.”

Luật Báo chí 2025 mở rộng phạm vi điều chỉnh ra sao trên môi trường số?

Một trong những điểm đổi mới nổi bật nhất của Luật Báo chí năm 2025 là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh ra môi trường số. Nếu trước đây, các hoạt động báo chí trên internet, mạng xã hội, ứng dụng di động thường nằm trong “vùng xám” pháp lý, thì nay luật đã chính thức pháp lý hóa các khái niệm:

• “Xuất bản báo chí trên không gian mạng”: Xác định rõ ràng hành vi đăng tải, phát hành báo chí trên website, app, các nền tảng số.
• “Kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng”: Công nhận các kênh podcast, video, newsletter, fanpage chính thức của tòa soạn là sản phẩm báo chí hợp pháp.
• “Nền tảng số báo chí quốc gia”: Đặt nền móng cho việc xây dựng một hệ thống hạ tầng dữ liệu và phân phối nội dung tập trung, giúp các báo nhỏ có sức cạnh tranh.

Việc này có ý nghĩa quan trọng: Nó không chỉ giúp các cơ quan báo chí yên tâm đầu tư vào các hình thức truyền thông mới mà còn tạo cơ sở để quản lý thống nhất và bảo vệ bản quyền cho tất cả các sản phẩm báo chí phát hành trên môi trường internet.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong báo chí: Khung pháp lý mới

Việc ứng dụng AI trong báo chí là một xu hướng tất yếu. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, Luật Báo chí năm 2025 đã thể hiện một tầm nhìn dài hạn khi chủ động đưa ra các quy định về vấn đề này, thay vì chờ đợi và xử lý hậu quả. Luật thừa nhận AI có thể hỗ trợ trong các khâu:

• Thu thập và xử lý dữ liệu: Tự động phân tích xu hướng, phát hiện sự kiện mới.
• Sản xuất nội dung: Hỗ trợ viết tin bài, tạo video, âm thanh tự động.
• Cá nhân hóa thông tin: Gợi ý nội dung phù hợp với từng độc giả.

Tuy nhiên, luật cũng nhấn mạnh yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Việc ứng dụng AI phải đảm bảo tính chính xác, trung thực, không vi phạm bản quyền và phải có sự kiểm duyệt của con người. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc quản lý rủi ro từ công nghệ.

Lời khuyên từ luật sư:

1. Chủ động cập nhật văn bản: Hãy theo dõi sát sao các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Báo chí 2025 (hiện đã có 2 Nghị định và 4 Thông tư). Đây là những văn bản quy định chi tiết các thủ tục, điều kiện cụ thể.
2. Đầu tư vào dữ liệu và công nghệ: Xây dựng ngay chiến lược chuyển đổi số, đầu tư vào hạ tầng dữ liệu, nền tảng đa năng. Dữ liệu là chìa khóa cạnh tranh trong tương lai.
3. Đào tạo nhân sự về AI và pháp lý: Trang bị cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên kiến thức về AI và các quy định pháp lý liên quan. Công nghệ chỉ là công cụ, con người mới là yếu tố quyết định.
4. Tham gia đóng góp ý kiến: Các cơ quan báo chí nên chủ động tham gia vào quá trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật trong tương lai, để tiếng nói của mình được phản ánh kịp thời.
5. Bảo vệ bản quyền số: Đăng ký bảo hộ quyền tác giả cho các sản phẩm báo chí trên môi trường số, tận dụng các quy định mới về bảo vệ bản quyền của Luật.