Hội đồng PBGDPL cấp xã: Cần thiết nhưng không làm tăng biên chế

Trong bối cảnh cải cách hành chính và sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, việc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) cấp xã đang là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm của người dân và cán bộ cơ sở. Liệu đây có phải là một định chế mới làm phát sinh thêm đầu mối, biên chế hay chỉ là sự kiện toàn tổ chức theo hướng kiêm nhiệm? Chúng tôi sẽ phân tích những định hướng quan trọng từ phiên thảo luận tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XV để giải đáp thắc mắc này.

Hội đồng PBGDPL cấp xã có bắt buộc thành lập theo Luật mới không?

Theo nội dung thảo luận tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XV diễn ra sáng ngày 4/8, dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) là một trong ba dự án luật được xem xét, cho ý kiến. Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có những phát biểu chỉ đạo quan trọng về định chế Hội đồng PBGDPL cấp xã.

Phát biểu tại Tổ 1 (TP Hà Nội), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định:

“Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã là định chế rất cần thiết, nhưng không có nghĩa lập Hội đồng để làm tăng biên chế, bộ máy.”

Như vậy, có thể hiểu rằng việc duy trì và kiện toàn Hội đồng PBGDPL cấp xã là cần thiết trong hệ thống pháp luật mới, nhưng phải gắn liền với nguyên tắc tinh gọn, hiệu quả.

Vì sao cần thiết phải có Hội đồng PBGDPL cấp xã?

Theo quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, pháp luật ngày càng phải gần gũi hơn với thực tiễn cuộc sống. Thực tiễn luôn vận động và phát sinh những vấn đề mới, do đó các quy định của pháp luật cũng phải theo kịp. Nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là: “Pháp luật được phổ biến đến đâu thì người dân phải được tiếp cận đến đó”.

Chính vì vậy, Hội đồng PBGDPL cấp xã đóng vai trò là cầu nối quan trọng để:

• Đưa các quy định mới ban hành đến với người dân một cách nhanh chóng, kịp thời.
• Hướng dẫn người dân thực hiện các quy định vừa được sửa đổi, bổ sung.
• Cập nhật, bổ sung các quy định mới thường xuyên để người dân biết và thực hiện.
• Giải đáp các vướng mắc pháp lý phát sinh từ thực tiễn tại địa phương.

Hội đồng PBGDPL cấp xã hoạt động theo nguyên tắc nào để tránh tăng biên chế?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh:

“Đội ngũ cán bộ các cấp phải đáp ứng yêu cầu thực hiện kiêm nhiệm các nhiệm vụ trong tổ chức bộ máy hành chính nhà nước nói chung và lĩnh vực phổ biến, giáo dục pháp luật nói riêng; đồng thời, phải tổ chức theo hướng tinh gọn, hiệu quả, không làm phát sinh thêm đầu mối và biên chế.”

Theo đó, có 3 nguyên tắc cốt lõi mà các địa phương cần lưu ý khi triển khai mô hình này:

1. Kiêm nhiệm: Cán bộ cấp xã phải kiêm nhiệm các nhiệm vụ trong lĩnh vực PBGDPL, không bố trí riêng một chức danh chuyên trách chỉ để phụ trách công tác này.
2. Tinh gọn: Tổ chức bộ máy của Hội đồng phải được sắp xếp khoa học, tránh chồng chéo, trùng lặp chức năng, nhiệm vụ.
3. Hiệu quả: Mọi hoạt động phải hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân, không chạy theo hình thức.

Tình huống thực tế: Bố trí Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan chuyên nghiệp

Liên quan đến vấn đề tổ chức bộ máy ở cấp xã, một nội dung đáng chú ý khác được thảo luận là việc bố trí Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng việc bố trí chức danh này là sĩ quan chuyên nghiệp là rất cần thiết.

Thực tiễn triển khai cho thấy, ban đầu có ý kiến cho rằng chưa cần bố trí lực lượng chuyên nghiệp cho vị trí này. Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện, yêu cầu phải từng bước chuyên nghiệp hóa đã trở nên rõ ràng. Lực lượng dân quân, tự vệ là lực lượng nòng cốt ở cơ sở, vì vậy cần có Chỉ huy trưởng đủ năng lực chuyên môn để tổ chức, hướng dẫn và chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hoạt động của lực lượng này.

Ví dụ: Xã A trước đây bố trí một cán bộ không chuyên trách làm Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự. Sau khi tổ chức huấn luyện, lực lượng dân quân của xã gặp nhiều khó khăn do người phụ trách thiếu kiến thức chuyên môn sâu về nghiệp vụ quân sự. Sau khi chuyển sang bố trí sĩ quan chuyên nghiệp, công tác huấn luyện, xây dựng lực lượng đã đi vào nền nếp và hiệu quả hơn rõ rệt.

Bối cảnh sửa đổi luật giúp ích gì cho việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp?

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, việc sửa đổi các dự án Luật lần này xuất phát từ yêu cầu rất thực tiễn của đất nước. Đặc biệt, nhóm các luật về quân sự, quốc phòng chủ yếu được sửa đổi để đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp.

Cụ thể, những nhiệm vụ trước đây giao cho cấp huyện phải được rà soát, xác định rõ:

• Nhiệm vụ nào chuyển về cấp xã.
• Nhiệm vụ nào thuộc thẩm quyền cấp tỉnh.

Nếu không sửa luật kịp thời, khi triển khai sẽ không xác định được cơ quan nào có thẩm quyền thực hiện, dẫn đến chồng chéo hoặc bỏ trống nhiệm vụ.

Lời khuyên từ luật sư

Trên cơ sở các định hướng chỉ đạo nêu trên, chúng tôi đưa ra một số lưu ý quan trọng dành cho các địa phương, cán bộ cơ sở và người dân:

1. Về phía chính quyền cấp xã: Khi triển khai thành lập hoặc kiện toàn Hội đồng PBGDPL cấp xã, cần tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc không tăng biên chế. Việc bố trí nhân sự phải dựa trên cơ sở kiêm nhiệm, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ hiện có.
2. Về phía người dân: Người dân cần theo dõi, cập nhật các quy định mới được phổ biến tại địa phương. Đây là kênh thông tin quan trọng giúp người dân nắm bắt kịp thời các chính sách, pháp luật mới để thực hiện đúng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
3. Về phía cán bộ được giao kiêm nhiệm: Cần chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Việc kiêm nhiệm không có nghĩa là giảm nhẹ trách nhiệm, mà đòi hỏi sự linh hoạt và hiệu quả cao hơn.
4. Về tinh thần cải cách: Đây là một phần trong tiến trình cải cách hành chính, sắp xếp bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết 18-NQ/TW. Các cơ quan, đơn vị cần quán triệt tinh thần này trong toàn bộ quá trình triển khai.
5. Về tính kịp thời: Các quy định mới sau khi được ban hành phải được phổ biến, hướng dẫn kịp thời đến người dân, tránh tình trạng người dân không biết, không hiểu dẫn đến vi phạm pháp luật không đáng có.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết trên được tổng hợp từ nội dung phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên thảo luận Tổ 1 (TP Hà Nội) trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XV, diễn ra sáng ngày 4/8. Các quy định chi tiết sẽ được thể hiện trong văn bản luật chính thức sau khi được Quốc hội thông qua. Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật thông tin mới nhất đến quý khách hàng.

Thông tin chi tiết về các dự án luật, quý khách hàng vui lòng liên hệ với chúng tôi qua website hoặc hotline để được tư vấn trực tiếp. Luật sư của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ trong mọi lĩnh vực pháp lý liên quan đến tổ chức bộ máy, quyền và nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp.