Hoạt động giáo dục tăng cường: Phân biệt với dạy thêm và 5 điều cần biết

Trong bối cảnh chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai rộng rãi, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa đưa ra dự thảo Thông tư quy định về hoạt động giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học. Đây là văn bản quan trọng nhằm cụ thể hóa Luật Giáo dục số 123/2025/QH15, đồng thời giải quyết triệt để tình trạng nhầm lẫn, biến tướng giữa các hoạt động ngoại khóa lành mạnh với dạy thêm, học thêm tràn lan.

Là luật sư tư vấn pháp luật, chúng tôi nhận thấy quy định này không chỉ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho các cơ sở giáo dục, mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của học sinh và phụ huynh. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết những điểm mới, những rào cản và cơ hội từ dự thảo Thông tư này.

Hoạt động giáo dục tăng cường là gì và khác với dạy thêm như thế nào?

Theo dự thảo Thông tư, hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học được phân định rõ ràng với dạy thêm, học thêm. Cụ thể, các hoạt động này tập trung vào:

• Rèn luyện kỹ năng sống
• Giáo dục STEM/STEAM, robot, trí tuệ nhân tạo (AI)
• Ngoại ngữ, tin học
• Nghệ thuật, thể dục thể thao
• Phát triển năng lực cá nhân của học sinh

Đáng chú ý, dự thảo quy định các hoạt động này không được thay thế, không trùng lặp nội dung giáo dục bắt buộc. Điều này có nghĩa là nhà trường không được sử dụng thời gian của các hoạt động này để dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hoặc “nhồi nhét” kiến thức các môn văn hóa trong Chương trình Giáo dục phổ thông.

Tình huống thực tế:

Một trường tiểu học tại TP. Hồ Chí Minh từng tổ chức lớp “tăng cường tiếng Anh” nhưng thực chất là dạy trước chương trình sách giáo khoa. Với quy định mới, hành vi này sẽ bị xử lý vì vi phạm nguyên tắc không trùng lặp và không dạy trước chương trình.

Học sinh có bị ép buộc tham gia hoạt động giáo dục tăng cường không?

Đây là một trong những quy định quan trọng nhất bảo vệ quyền lợi của học sinh. Theo dự thảo:

• Các hoạt động được tổ chức ngoài thời gian chính khóa
• Việc tham gia dựa trên nhu cầu, sở thích, năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cá nhân và sự tự nguyện của gia đình
• Nhà trường không được ép buộc học sinh tham gia dưới bất kỳ hình thức nào
• Kết quả tham gia không được sử dụng để đánh giá, xếp loại học lực, xét thi đua hoặc áp dụng hình thức kỷ luật đối với học sinh

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định này là “lá chắn” quan trọng để ngăn chặn tình trạng nhà trường lợi dụng hoạt động giáo dục tăng cường để gây áp lực tài chính hoặc tạo ra sự bất bình đẳng giữa học sinh có tham gia và không tham gia.

Điều kiện tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường được siết chặt như thế nào?

Dự thảo Thông tư quy định rất chi tiết các điều kiện về học liệu, nhân sự và tài chính, nhằm bảo đảm tính minh bạch và chất lượng.

Về học liệu, tài liệu:

• Cơ sở giáo dục phải tổ chức thẩm định và phê duyệt đối với tài liệu tự biên soạn hoặc khai thác từ nguồn học liệu mở hợp pháp
• Sở GD&ĐT chủ trì thẩm định tài liệu do tổ chức, cá nhân bên ngoài cung cấp; tài liệu liên kết phát hành quy mô toàn tỉnh hoặc có yếu tố nước ngoài
• Cơ sở giáo dục không được sử dụng tài liệu chưa được thẩm định

Về nhân sự giảng dạy:

• Yêu cầu cụ thể về trình độ, chuẩn đào tạo đối với nhân sự tham gia giảng dạy
• Tổ chức, cá nhân bên ngoài phối hợp với nhà trường phải có hồ sơ, văn bằng được thẩm định, được tập huấn về quy tắc ứng xử và chịu sự quản lý trực tiếp của Hiệu trưởng
• Giáo viên tại cơ sở giáo dục được hưởng thù lao, tính giảm trừ hoặc quy đổi vào định mức tiết dạy theo thỏa thuận
• Giáo viên có quyền từ chối tham gia nếu không có thỏa thuận thống nhất hoặc không bảo đảm điều kiện về chế độ làm việc

Về kinh phí:

• Mức thu không được vượt quá mức trần do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định
• Việc thu, chi phải bảo đảm công khai, minh bạch theo quy định hiện hành

Trách nhiệm quản lý được phân công như thế nào?

Dự thảo phân công trách nhiệm rất rõ ràng cho từng cấp quản lý, từ trung ương đến địa phương:

• UBND cấp tỉnh: Bố trí nguồn lực, trình Hội đồng nhân dân phê duyệt mức thu; thực hiện trách nhiệm giải trình trước nhân dân về chất lượng, an toàn và minh bạch tài chính
• Sở GD&ĐT: Quản lý chuyên môn; chủ trì, phối hợp kiểm tra, thanh tra, giám sát; xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm. Hằng năm, báo cáo kết quả về UBND cấp tỉnh và Bộ GD&ĐT trước ngày 30/6
• UBND cấp xã: Bảo đảm an ninh trật tự, an toàn môi trường sư phạm tại địa phương
• Nhà trường và người đứng đầu cơ sở giáo dục: Chịu trách nhiệm toàn diện về xây dựng kế hoạch, ký kết hợp đồng liên kết, chất lượng và an toàn của các hoạt động

Theo Bộ GD&ĐT, việc ban hành Thông tư sẽ tạo hành lang pháp lý để các địa phương, cơ sở giáo dục chủ động triển khai, đồng thời ngăn chặn tình trạng biến tướng trong tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên các quy định mới này, chúng tôi khuyến nghị phụ huynh và nhà trường lưu ý những điểm sau:

1. Kiểm tra tính tự nguyện: Nếu nhà trường yêu cầu tất cả học sinh tham gia hoặc gây áp lực, đó là vi phạm quy định. Phụ huynh có quyền từ chối.
2. Yêu cầu công khai tài chính: Mức thu phải được niêm yết công khai và không vượt mức trần do HĐND tỉnh quy định. Yêu cầu nhà trường cung cấp thông tin chi tiết.
3. Xác minh nội dung giảng dạy: Hoạt động giáo dục tăng cường không được dạy trước chương trình hay ôn luyện thi các môn văn hóa. Phụ huynh có thể yêu cầu xem tài liệu giảng dạy đã được thẩm định.
4. Bảo vệ quyền lợi của giáo viên: Giáo viên có quyền từ chối tham gia nếu không có thỏa thuận về thù lao hoặc chế độ làm việc. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ giáo viên.
5. Giám sát và phản ánh: Nếu phát hiện vi phạm, phụ huynh và giáo viên có thể gửi phản ánh đến Sở GD&ĐT hoặc UBND cấp huyện/tỉnh để được xử lý kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật khi dự thảo Thông tư được chính thức ban hành. Nếu bạn có thắc mắc cần tư vấn chi tiết, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.