Chương trình hành động của Chính phủ về chính quyền địa phương 2 cấp: Những điểm mới theo Nghị quyết 221/NQ-CP

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 221/NQ-CP ngày 09 tháng 8 năm 2026 kèm theo Chương trình hành động triển khai Kết luận số 76-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đây được xem là văn bản quan trọng tạo khuôn khổ pháp lý để các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính theo mô hình mới.

Là luật sư tư vấn hành chính, chúng tôi nhận thấy văn bản này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với không chỉ các cơ quan nhà nước mà còn đối với người dân và doanh nghiệp trong việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 221/NQ-CP để bạn đọc nắm bắt kịp thời.

Nghị quyết 221/NQ-CP có hiệu lực khi nào và áp dụng cho những đối tượng nào?

Theo Điều 2 của Nghị quyết số 221/NQ-CP, văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành, tức là ngày 09 tháng 8 năm 2026. Căn cứ pháp lý được viện dẫn bao gồm:

• Luật Tổ chức Chính phủ ngày 18 tháng 02 năm 2025;
• Kết luận số 76-KL/TW ngày 28 tháng 7 năm 2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV;
• Kế hoạch số 06-KH/TW ngày 28 tháng 7 năm 2026 của Bộ Chính trị.

Về đối tượng áp dụng, Điều 3 Nghị quyết 221/NQ-CP quy định rõ các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị quyết này.

Vì sao cần có Nghị quyết 221/NQ-CP?

Sau khi Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Kết luận số 76-KL/TW, việc xây dựng Chương trình hành động là yêu cầu bắt buộc để thể chế hóa chủ trương của Đảng thành hành động cụ thể của cơ quan hành chính nhà nước. Chương trình hành động ban hành kèm theo Nghị quyết 221/NQ-CP xác định rõ các nguyên tắc sau:

• Tổ chức triển khai nghiêm túc, toàn diện, đồng bộ, hiệu quả Kết luận 76-KL/TW và Kế hoạch 06-KH/TW;
• Bám sát quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ của Trung ương, bảo đảm đúng định hướng, đúng thẩm quyền;
• Cụ thể hóa nhiệm vụ với phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả”;
• Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương.

Đáng chú ý, văn bản này nhấn mạnh yêu cầu triển khai theo tinh thần “5 rõ” – một phương pháp quản lý điều hành đang được áp dụng rộng rãi trong cải cách hành chính hiện nay.

06 nhóm nhiệm vụ trọng tâm tại Nghị quyết 221/NQ-CP gồm những gì?

Theo nội dung Chương trình hành động ban hành kèm theo Nghị quyết 221/NQ-CP, Chính phủ xác định 06 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu:

Nhóm 1: Quán triệt và xây dựng kế hoạch triển khai

Đây là nhiệm vụ được thực hiện đầu tiên và mang tính chất nền tảng. Theo đó, các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phải hoàn thành việc ban hành chương trình, kế hoạch hành động cụ thể trước ngày 15 tháng 8 năm 2026. Việc tổ chức quán triệt được thực hiện thường xuyên nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống hành chính.

Nhóm 2: Hoàn thiện thể chế, chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền

Chính phủ yêu cầu các bộ tiếp tục rà soát, xử lý các quy định còn chồng chéo, giao thoa, chưa phù hợp với mô hình mới, bảo đảm nguyên tắc “một việc – một cơ quan chủ trì – một đầu mối chịu trách nhiệm chính”. Trong nhóm nhiệm vụ này, từng bộ được giao nhiệm vụ cụ thể:

• Bộ Tư pháp: Rà soát, cắt giảm thủ tục xác nhận, xác minh, xin ý kiến dựa trên dữ liệu liên thông điện tử, hoàn thành trong tháng 10 năm 2027;
• Bộ Nội vụ: Sửa đổi, bổ sung quy định về tổ chức bộ máy, hoàn thành trong tháng 10 năm 2026; hoàn thiện quy định khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, hoàn thành trong tháng 10 năm 2026;
• Bộ Công an: Đề xuất điều chỉnh nhiệm vụ giao thoa, chồng lấn theo Kết luận số 64-KL/TW, hoàn thành trong tháng 8 năm 2026;
• Bộ Tài chính: Hoàn thiện cơ chế, định mức, tiêu chí phân bổ ngân sách cho cấp xã, hoàn thành trong tháng 10 năm 2026.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc xác định rõ thời hạn cho từng bộ là điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 221/NQ-CP, tạo cơ sở pháp lý để kiểm tra, giám sát và xử lý trách nhiệm nếu không hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Nhóm 3: Nghiên cứu khu kinh tế đặc biệt và mô hình đơn vị hành chính cấp xã hạt nhân

Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu xây dựng, hoàn thiện thể chế về khu kinh tế đặc biệt với cơ chế vượt trội, mô hình quản lý tinh gọn, hoàn thành trước tháng 10 năm 2026. Đồng thời, Bộ Nội vụ được giao nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, có quy mô, điều kiện phát triển phù hợp để lan tỏa, nhân rộng, báo cáo Chính phủ trình Bộ Chính trị trong tháng 10 năm 2026.

Nhóm 4: Xây dựng khung tổ chức hệ thống hành chính nhà nước

Bộ Nội vụ chủ trì nghiên cứu khung tổ chức các cơ quan, đơn vị từ trung ương đến cấp tỉnh, cấp xã phù hợp với vị trí, chức năng, nhiệm vụ của từng ngành, lĩnh vực và đặc điểm địa bàn (đô thị đặc biệt, đô thị, đồng bằng, miền núi), hoàn thành trong tháng 10 năm 2026.

Nhóm 5: Rà soát, hoàn thiện tiêu chí, tiêu chuẩn, định mức kinh tế – kỹ thuật cho cấp xã

Các bộ, ngành phải hoàn thành việc rà soát quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế – kỹ thuật, đơn giá thuộc ngành, lĩnh vực quản lý trong năm 2026. Cụ thể, Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ:

• Rà soát, sửa đổi hệ thống tiêu chí, định mức, đơn giá dịch vụ công cơ bản, thiết yếu, hoàn thành tháng 10 năm 2026;
• Nghiên cứu xây dựng 02 chỉ tiêu kinh tế tổng hợp cấp xã: tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn và thu nhập bình quân đầu người, báo cáo Bộ Chính trị trong tháng 10 năm 2026.

Nhóm 6: Sắp xếp, tinh gọn bộ máy và mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập

Các bộ, cơ quan ngang bộ phải thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy bên trong đồng bộ với phân cấp, phân quyền. Việc tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện theo hướng tinh gọn, hiệu quả, tránh dàn trải, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ.

Tình huống thực tế: Vì sao doanh nghiệp cần quan tâm đến Nghị quyết 221/NQ-CP?

Anh Trần Văn Minh (Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Hoàng Anh, TP. Thủ Đức, TP.HCM) chia sẻ: “Gần đây, khi làm thủ tục xin giấy phép xây dựng, chúng tôi khá bối rối khi không biết hồ sơ nộp tại cơ quan nào do mô hình chính quyền địa phương đang có sự thay đổi. Có lúc được hướng dẫn nộp tại UBND cấp xã, có lúc lại phải lên UBND cấp tỉnh.”

Thực tế cho thấy, việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính là vấn đề nan giải đối với nhiều doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển tiếp mô hình chính quyền địa phương từ 03 cấp sang 02 cấp. Nghị quyết 221/NQ-CP với yêu cầu “một việc – một cơ quan chủ trì – một đầu mối chịu trách nhiệm chính” sẽ dần khắc phục tình trạng này khi các văn bản hướng dẫn được ban hành đồng bộ.

Lời khuyên từ luật sư khi theo dõi quá trình thực thi Nghị quyết 221/NQ-CP

Với vai trò là người tư vấn pháp lý, chúng tôi khuyến nghị các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp lưu ý những điểm sau:

1. Theo dõi chặt chẽ các văn bản hướng dẫn mới: Nghị quyết 221/NQ-CP là văn bản khung, các quy định chi tiết sẽ được các bộ, ngành ban hành theo tiến độ nêu trên. Doanh nghiệp nên cập nhật thường xuyên để nắm bắt cơ quan có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động kinh doanh của mình.
2. Xác định rõ thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính trước khi nộp hồ sơ: Trong giai đoạn chuyển tiếp, nên liên hệ trước với bộ phận một cửa hoặc tham vấn luật sư chuyên ngành hành chính để tránh mất thời gian, chi phí do nộp hồ sơ sai cơ quan có thẩm quyền.
3. Lưu giữ hồ sơ, chứng từ đầy đủ: Khi có tranh chấp về thẩm quyền hoặc quá trình giải quyết hồ sơ gặp vướng mắc, việc lưu giữ đầy đủ biên nhận, văn bản trả lời là căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
4. Chủ động cập nhật thông tin từ nguồn chính thống: Chỉ nên tham khảo thông tin tại Cổng thông tin điện tử Chính phủ (chinhphu.vn), Cổng Thông tin điện tử Bộ Nội vụ (moha.gov.vn) hoặc các trang pháp luật uy tín như thuvienphapluat.vn, phapluat.gov.vn.
5. Phản ánh kịp thời các vướng mắc: Nếu phát hiện quy định còn chồng chéo hoặc bất cập trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính, người dân và doanh nghiệp có quyền phản ánh đến cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để kịp thời điều chỉnh.

Câu hỏi thường gặp