Bạn cần biết: Vì sao chất lượng chính sách được ưu tiên hơn tiến độ xây dựng pháp luật?

Trong bối cảnh áp lực về tiến độ xây dựng và ban hành văn bản quy định chi tiết luật ngày càng gia tăng, một câu hỏi lớn được đặt ra: Liệu chúng ta có nên “chạy” theo số lượng mà đánh đổi chất lượng của chính sách? Câu trả lời, theo chỉ đạo mới nhất từ Phó Thủ tướng Chính phủ, là “Không”. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết những quy định pháp lý quan trọng, số liệu thực tế và những tác động đến doanh nghiệp, người dân từ quan điểm này.

Phó Thủ tướng chỉ đạo thế nào về chất lượng chính sách?

Sáng ngày 27/5, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã chủ trì cuộc họp về kết quả xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết luật, nghị quyết của Quốc hội. Tại đây, một thông điệp mạnh mẽ đã được đưa ra: “Không vì sức ép tiến độ mà hạ thấp yêu cầu về chất lượng chính sách, tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của hệ thống pháp luật.”

Theo đó, Bộ Tư pháp được giao vai trò là cơ quan “gác cổng” về chất lượng xây dựng pháp luật. Cụ thể, Bộ Tư pháp không chỉ tổng hợp tiến độ mà còn phải thẩm định thực chất, phát hiện sớm các nội dung chồng chéo, mâu thuẫn, chưa rõ thẩm quyền, nguồn lực hoặc có nguy cơ phát sinh khiếu kiện, phản ứng xã hội. Điều này dựa trên tinh thần của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Tình trạng nợ văn bản quy định chi tiết hiện nay ra sao?

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, mặc dù đã có những chuyển biến tích cực khi trong vòng 10 ngày (từ 15/5 đến 25/5), số lượng văn bản quy định chi tiết được ban hành lên tới 34 văn bản, nhưng tình trạng “nợ” văn bản vẫn chưa được giải quyết triệt để. Số lượng văn bản chậm nợ chỉ giảm từ 30 xuống còn 26 văn bản.

Cơ cấu số văn bản nợ bao gồm:

• 16 nghị định
• 1 quyết định
• 9 thông tư

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do:

• Một số văn bản liên quan đến thể chế hóa các chủ trương, đường lối mới của Đảng, có nội dung khó, phạm vi tác động rộng.
• Một số bộ chưa thực sự chủ động, quyết liệt.
• Một số dự thảo văn bản khi gửi thẩm định chưa bảo đảm chất lượng và yêu cầu hồ sơ theo quy định.

Vì sao không thể “chạy” theo tiến độ?

Việc ban hành văn bản quy định chi tiết muộn, theo Phó Thủ tướng, là vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật, kỷ luật hành chính và môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, nếu vì sức ép tiến độ mà hạ thấp chất lượng, hậu quả còn nặng nề hơn. Một chính sách kém chất lượng có thể dẫn đến:

• Chồng chéo, mâu thuẫn với các quy định hiện hành.
• Phát sinh khiếu kiện, phản ứng xã hội khi áp dụng.
• Gây khó khăn cho doanh nghiệp do thủ tục hành chính rườm rà, không khả thi.
• Lãng phí nguồn lực khi phải sửa đổi, bổ sung ngay sau khi ban hành.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý: “Một văn bản quy định chi tiết chất lượng thấp không chỉ làm chậm quá trình thực thi luật mà còn tạo ra ‘rào cản pháp lý’ mới, gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với việc chậm ban hành văn bản.”

Bộ Tư pháp sẽ “gác cổng” chất lượng như thế nào?

Để đảm bảo chất lượng chính sách, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Tư pháp phải thực hiện vai trò “gác cổng” một cách thực chất. Cụ thể:

• Thẩm định thực chất: Phát hiện sớm các nội dung còn chồng chéo, mâu thuẫn, chưa rõ thẩm quyền, nguồn lực.
• Kiểm soát từ khâu đề nghị xây dựng luật: Xác định rõ nội dung nào phải quy định trong luật, nội dung nào giao Chính phủ, nội dung nào giao bộ, ngành, kèm theo lý do, thời hạn ban hành và đánh giá tác động đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ.
• Không kết luận đủ điều kiện trình Chính phủ nếu chất lượng không đảm bảo.
• Hoàn thiện thí điểm chấm điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật để nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành.

Ưu tiên các dự án luật nào trong thời gian tới?

Phó Thủ tướng cũng chỉ đạo ưu tiên xem xét các dự án luật, nghị quyết phục vụ trực tiếp cho việc phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính (TTHC) và điều kiện đầu tư kinh doanh. Điều này nhằm tạo động lực mới, khơi thông các điểm nghẽn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các bộ, ngành cần:

• Xác định việc xây dựng, trình, ban hành văn bản quy định chi tiết là nhiệm vụ chính trị, pháp lý bắt buộc.
• Không để luật, nghị quyết đã được Quốc hội ban hành nhưng chậm đi vào cuộc sống do thiếu văn bản hướng dẫn.
• Đối với các văn bản quy định chi tiết của luật đã có hiệu lực nhưng chưa ban hành, phải hoàn thành trong thời hạn sớm nhất, không để tiếp tục kéo dài khoảng trống pháp lý.

Tình huống thực tế

Giả sử Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, nhưng nghị định hướng dẫn về định giá đất lại bị chậm ban hành đến tháng 6/2025. Trong 6 tháng đó, các doanh nghiệp bất động sản gần như “tê liệt” vì không thể thực hiện các giao dịch mua bán, chuyển nhượng do thiếu cơ sở pháp lý về giá đất. Nếu nghị định được ban hành vội vàng, chất lượng kém, có thể dẫn đến tranh chấp, khiếu kiện kéo dài. Chính vì vậy, việc cân bằng giữa tiến độ và chất lượng là vô cùng quan trọng.

Lời khuyên từ luật sư

Dưới góc độ tư vấn pháp lý, chúng tôi đưa ra một số lưu ý cho các doanh nghiệp và cá nhân đang theo dõi quá trình xây dựng pháp luật:

1. Cập nhật thường xuyên các văn bản quy định chi tiết trên cổng thông tin điện tử của Chính phủ (phapluat.gov.vn) và Bộ Tư pháp.
2. Tham gia góp ý vào các dự thảo văn bản pháp luật khi có cơ hội. Đây là quyền lợi và trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân.
3. Chuẩn bị phương án kinh doanh linh hoạt để thích ứng với những thay đổi của pháp luật, đặc biệt là trong giai đoạn chuyển tiếp khi văn bản hướng dẫn chưa được ban hành.
4. Liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể về các vấn đề pháp lý phát sinh, đặc biệt là khi có sự chậm trễ trong việc ban hành văn bản hướng dẫn.
5. Theo dõi các chỉ đạo mới từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính và xây dựng pháp luật để nắm bắt kịp thời các ưu tiên chính sách.