6 Chính sách mới về tư pháp – hộ tịch có hiệu lực tháng 7/2026 bạn cần biết

Tháng 7/2026 đánh dấu một loạt thay đổi quan trọng trong lĩnh vực tư pháp – hộ tịch tại Việt Nam. Các quy định mới không chỉ tập trung vào số hóa, quản lý tập trung dữ liệu mà còn siết chặt kiểm soát đồ vật tại nơi giam giữ. Là luật sư tư vấn, chúng tôi hiểu rằng những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của nhiều cá nhân, tổ chức. Dưới đây là 6 chính sách nổi bật nhất bạn cần nắm rõ.

1. Lý lịch tư pháp sẽ được quản lý tập trung trên cơ sở dữ liệu quốc gia?

Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 216/2026/NĐ-CP, Bộ Công an có trách nhiệm chủ trì tổ chức thực hiện việc xây dựng, quản lý, vận hành, bảo vệ và lưu trữ cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp. Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng và các cơ quan, tổ chức có liên quan phải chỉ đạo các đơn vị trực thuộc cung cấp thông tin lý lịch tư pháp theo quy định.

Điều 4 Nghị định 216/2026/NĐ-CP nhấn mạnh việc xây dựng, bảo vệ và lưu trữ cơ sở dữ liệu này phải tuân thủ Luật Lý lịch tư pháp và các quy định pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử, tiếp cận thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan có liên quan.

Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng theo mô hình tập trung, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu được kết nối, chia sẻ thì không thu thập lại. Mọi bản ghi dữ liệu phải được lưu vết truy cập, chỉnh sửa, cập nhật để bảo đảm có thể truy xuất lịch sử thay đổi và biến động dữ liệu.

Tình huống thực tế

Anh Minh, một công dân cần xin phiếu lý lịch tư pháp để đi làm việc ở nước ngoài. Trước đây, anh phải chờ đợi nhiều ngày do thủ tục phối hợp giữa các cơ quan. Với quy định mới, dữ liệu được quản lý tập trung, anh có thể được cấp phiếu nhanh hơn nhờ hệ thống kết nối liên thông.

2. Cơ sở dữ liệu quốc gia về thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú được xây dựng như thế nào?

Theo khoản 3 Điều 3 Nghị định 213/2026/NĐ-CP, Cơ sở dữ liệu về thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú là tập hợp các dữ liệu về hoạt động thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, được sắp xếp, tổ chức để truy cập, khai thác, chia sẻ, quản lý, cập nhật theo quy định.

Khoản 1 Điều 20 Nghị định 213/2026/NĐ-CP quy định cơ sở dữ liệu này được xây dựng đồng bộ, tập trung, thống nhất, dùng chung trên phạm vi toàn quốc; bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn về cơ sở dữ liệu, an ninh mạng và khả năng kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, các cơ sở dữ liệu chuyên ngành có liên quan.

Đáng chú ý, theo điểm c khoản 5 Điều 21 Nghị định 213/2026/NĐ-CP, dữ liệu phải được cập nhật chậm nhất trong 24 giờ kể từ thời điểm phát sinh hoặc có thay đổi thông tin liên quan đến quá trình tạm giữ, tạm giam và thay đổi nơi cư trú. Điều này giúp kiểm soát chặt chẽ và minh bạch hơn hoạt động thi hành tạm giữ, tạm giam.

3. Cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại, tố cáo có gì mới?

Theo Điều 3 Nghị định 197/2026/NĐ-CP, cơ sở dữ liệu được xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc, nhằm thu thập, lưu trữ, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu được cập nhật, quản lý theo thời gian thực và có giá trị pháp lý theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện về tính toàn vẹn, xác thực, khả năng truy cập, sử dụng, dữ liệu này có thể được khai thác, sử dụng thay thế giấy tờ, tài liệu bản giấy.

Một điểm đáng chú ý là cơ sở dữ liệu được xây dựng theo nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm, tạo điều kiện để người dân theo dõi, giám sát quá trình xử lý vụ việc của mình trên môi trường số. Việc quản lý, vận hành phải bảo đảm công khai, minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc, lịch sử cập nhật và chủ thể thực hiện.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý: “Việc số hóa toàn trình quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ giúp tăng hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện cho người dân giám sát, góp phần hạn chế tiêu cực.”

4. Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giải quyết tố cáo được quy định như thế nào?

Trước đây, Nghị định 31/2019/NĐ-CP chưa có quy định riêng về việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giải quyết tố cáo. Nội dung này đã được bổ sung tại Điều 19a Nghị định 31/2019/NĐ-CP, theo Điều 4 Nghị định 156/2026/NĐ-CP.

Theo quy định mới, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền được ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giải quyết tố cáo để cập nhật, theo dõi, quản lý, lưu trữ, kết nối và chia sẻ dữ liệu giải quyết tố cáo theo quy định của pháp luật. Thông tin, dữ liệu về quá trình xử lý, giải quyết tố cáo phải được cập nhật kịp thời trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

5. Các khoản chi cho công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù được quy định cụ thể ra sao?

Theo Điều 5 Nghị định 172/2026/NĐ-CP, nội dung chi áp dụng chung đối với công tác dẫn độ, công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, công tác tương trợ tư pháp về hình sự bao gồm 14 khoản chi cụ thể:

• Chi xử lý, lập, quản lý hồ sơ yêu cầu dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, tương trợ tư pháp về hình sự.
• Chi lấy ý kiến chuyên gia tư vấn trong nước, nước ngoài đối với vụ việc phức tạp.
• Chi dịch tài liệu, công chứng, chứng thực hồ sơ; dịch công thư, công hàm, văn bản, tài liệu trao đổi với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài.
• Chi phí cấp giấy tờ cần thiết cho người bị dẫn độ, người được chuyển giao.
• Chi giám định, phiên dịch trong từng trường hợp cụ thể.
• Chi chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký người dịch.
• Chi chuyển phát hồ sơ, tài liệu trong nước, quốc tế.
• Chi tổ chức hội nghị, hội thảo, tập huấn, nghiên cứu khoa học; chi bồi dưỡng chuyên môn trong nước và nước ngoài.
• Chi tổ chức đoàn khảo sát, kiểm tra liên ngành trong nước; đoàn khảo sát, đánh giá kinh nghiệm và nhu cầu hợp tác của nước ngoài.
• Chi mua sắm đồ dùng, phương tiện, công cụ hỗ trợ phục vụ công tác dẫn độ, chuyển giao; quản lý người nước ngoài trong thời gian làm thủ tục liên quan.
• Chi xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu về dẫn độ, chuyển giao; duy trì, bảo dưỡng hệ thống thông tin; ứng dụng, phát triển công nghệ thông tin.
• Chi tiếp đoàn công tác nước ngoài khi bàn giao người bị dẫn độ, người được chuyển giao.
• Chi tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về dẫn độ, chuyển giao.
• Chi làm đêm, làm thêm giờ, làm ngày nghỉ, lễ; chi thông tin liên lạc, văn phòng phẩm, in ấn hồ sơ, tài liệu, phát hành biểu mẫu, giấy tờ.

6. Danh mục đồ vật bị cấm đưa vào nơi giam giữ được quy định như thế nào?

Theo Điều 8 Thông tư 58/2026/TT-BCA, danh mục đồ vật cấm đưa vào nơi giam giữ gồm:

1. Vũ khí, vật liệu nổ, chất nổ, tiền chất nổ, công cụ hỗ trợ.
2. Chất gây mê, chất độc, khí độc, chất phóng xạ, hóa chất độc hại, nguy hiểm.
3. Chất ma túy và tiền chất ma túy.
4. Chất cháy, chất gây cháy.
5. Thiết bị, linh kiện điện tử, thông tin liên lạc cá nhân, phương tiện ghi âm, ghi hình; trừ thiết bị điện tử dùng trong y tế phục vụ sức khỏe cá nhân (máy trợ thính, máy trợ tim) nếu được Thủ trưởng cơ sở giam giữ đồng ý.
6. Đồ dùng bằng kim loại, sành, sứ, đá, thủy tinh, đồ vật cứng, sắc nhọn và các loại dây có khả năng dùng để phá buồng giam, trốn khỏi nơi giam giữ, gây thương tích.
7. Sách, báo, ấn phẩm không được in, phát hành hợp pháp; tài liệu, tranh, ảnh, phim, băng đĩa có nội dung chống Nhà nước, truyền đạo trái phép, mê tín dị đoan, đồi trụy; phương tiện, công cụ dùng để đánh bạc.
8. Giấy, bút, mực, trừ trường hợp được Thủ trưởng cơ sở giam giữ đồng ý.
9. Rượu, bia, đồ uống có cồn, chất kích thích khác; thuốc lá, thuốc lá điện tử; thuốc phòng bệnh, thuốc chữa bệnh, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần chưa được Thủ trưởng cơ sở giam giữ đồng ý.
10. Thực phẩm tươi sống hoặc thực phẩm đã qua sơ chế, chế biến nhưng không có điều kiện bảo quản hoặc không bảo đảm an toàn thực phẩm.
11. Tiền Việt Nam đồng, thẻ dùng làm phương tiện thanh toán, ngoại tệ, giấy tờ có giá, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý khác.
12. Các đồ vật khác có thể gây mất an toàn cơ sở giam giữ, gây nguy hại cho người bị tạm giữ, người bị tạm giam hoặc người khác.

Lời khuyên từ luật sư

Dưới đây là 5 lưu ý quan trọng dành cho bạn khi các chính sách này có hiệu lực:

1. Đối với cá nhân cần phiếu lý lịch tư pháp: Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, theo dõi quy trình mới trên cổng dịch vụ công quốc gia để tiết kiệm thời gian.
2. Đối với người bị tạm giữ, tạm giam hoặc gia đình: Nắm rõ danh mục đồ vật cấm để tránh vi phạm nội quy cơ sở giam giữ.
3. Đối với người có khiếu nại, tố cáo: Theo dõi tiến trình xử lý vụ việc của mình trên môi trường số thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia.
4. Đối với doanh nghiệp: Cập nhật các quy định mới về chi phí liên quan đến dẫn độ, chuyển giao người chấp hành án phạt tù nếu có hoạt động liên quan.
5. Tham khảo ý kiến luật sư: Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, hãy liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể.

Hoàng Thìn

Xem thêm các bài viết

Thủ tục Nghĩa vụ quân sự 2025: Quyết định 6375/QĐ-BQP mới nhất

Nghị định 79/2026: Xử phạt vi phạm hành chính biên giới quốc gia

Giám đốc Trung tâm Hành chính công cấp xã: Không được bầu làm Ủy viên UBND

Tác động chuyến thăm Philippines: Tượng đài Bác Hồ tại Vườn hoa ASEAN

Bãi bỏ điều kiện kinh doanh tiêm chủng, xét nghiệm HIV từ 01/7/2027

Miễn trách nhiệm tái chế: 3 trường hợp doanh nghiệp không phải thực hiện từ 25/5/2026

Quyết định 4342/QĐ-BVHTTDL: Kỷ niệm 80 năm Tổng tuyển cử

Quyết định 2874/2025: Bãi bỏ định mức xây dựng nông nghiệp mới

Luật Đường sắt 2025: Quy định mới nhất về đầu tư & an toàn

Hướng dẫn sinh hoạt định kỳ đảng bộ cơ sở, chi bộ theo Quy định 20-QĐ/TW năm 2026

Từ 15/7/2026: 4 dịch vụ viễn thông bắt buộc quản lý chất lượng mới

Thay đổi chính sách dân tộc 2025: Thúc đẩy tự thoát nghèo cho đồng bào DTTS