Luật Công chứng sửa đổi 2026: 6 điểm mới bạn cần biết ngay

Luật Công chứng sửa đổi 2026 (số hiệu chưa được công bố chính thức, dự kiến do Quốc hội ban hành) sẽ chính thức có hiệu luật từ ngày 01/7/2026. Đây là văn bản mang tính bước ngoặt, sửa đổi nhiều quy định cốt lõi của Luật Công chứng 2024 (số 46/2024/QH15). Với tư cách luật sư tư vấn, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 6 điểm mới quan trọng nhất, giúp bạn, quý khách hàng và doanh nghiệp nắm bắt kịp thời để không bị động trong các giao dịch dân sự, thương mại.

1. Định nghĩa công chứng và công chứng viên thay đổi thế nào?

Theo Khoản 1 Điều 1 Luật Công chứng sửa đổi 2026, định nghĩa tại Khoản 1 và Khoản 2 của Điều 2 Luật Công chứng 2024 được điều chỉnh như sau:

• Công chứng là dịch vụ công do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng thực hiện để chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch bằng văn bản. Điểm mới là việc công chứng phải thực hiện bằng văn bản, điều mà Luật cũ chưa quy định cụ thể.
• Công chứng viên là người có đủ tiêu chuẩn, được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm (thay vì Bộ trưởng Bộ Tư pháp như trước).

Tình huống thực tế: Trước đây, khi bạn muốn khiếu nại về hành vi bổ nhiệm công chứng viên, bạn phải liên hệ Bộ Tư pháp. Từ ngày 01/7/2026, bạn sẽ làm việc trực tiếp với UBND cấp tỉnh – đơn giản hóa thủ tục hành chính, phù hợp với chủ trương phân quyền tại Nghị định 121/2025/NĐ-CP.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc chuyển thẩm quyền bổ nhiệm về địa phương giúp tăng tính chịu trách nhiệm và giảm tải cho Trung ương.

2. Giao dịch bắt buộc công chứng chỉ quy định trong Luật – không còn giao Chính phủ

Luật Công chứng sửa đổi 2026 đã sửa đổi Điều 3 Luật Công chứng 2024. Cụ thể:

• Trước đây: Giao dịch phải công chứng được quy định trong Luật hoặc do Chính phủ quy định (theo Luật 2024).
• Từ 01/7/2026: Giao dịch phải công chứng chỉ được quy định trong Luật. Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát, cập nhật danh mục trên cổng thông tin điện tử.

Lời khuyên từ luật sư:

1. Bạn cần kiểm tra trực tiếp văn bản luật (ví dụ: Luật Đất đai, Luật Nhà ở) để xác định giao dịch của mình có thuộc diện bắt buộc công chứng không.
2. Trong thời gian 01 năm kể từ ngày 01/7/2026, Chính phủ sẽ rà soát và sửa đổi các văn bản dưới luật có quy định về giao dịch công chứng. Bạn nên theo dõi sát sao.
3. Nếu giao dịch của bạn đang được thực hiện dựa trên nghị định của Chính phủ, hãy tham vấn luật sư để đảm bảo hiệu lực.

3. UBND cấp tỉnh thay Bộ Tư pháp quản lý công chứng viên

Luật sửa đổi quy định Chủ tịch UBND cấp tỉnh thay Bộ trưởng Bộ Tư pháp thực hiện các nhiệm vụ:

• Công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài (sửa đổi Khoản 6 Điều 11).
• Bổ nhiệm công chứng viên (sửa đổi Khoản 1 Điều 13).
• Miễn nhiệm công chứng viên (sửa đổi Khoản 3 Điều 16).
• Bổ nhiệm lại công chứng viên (sửa đổi Khoản 4 Điều 17).
• Ban hành Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng (sửa đổi Khoản 2 Điều 19).

Việc này thống nhất với chủ trương phân cấp tại Nghị định 121/2025/NĐ-CP, giúp tăng hiệu quả quản lý địa phương.

4. Lộ trình công chứng bất động sản trong phạm vi toàn quốc

Theo Điều 44 Luật sửa đổi 2026, thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản vẫn giới hạn trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Tuy nhiên, điểm mới là Chính phủ sẽ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng trên toàn quốc, sau khi:

• Cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành.
• Các cơ sở dữ liệu liên quan được cơ quan chủ quản công bố.

Tình huống thực tế: Giả sử bạn muốn mua nhà ở TP. Hồ Chí Minh nhưng hiện đang ở Hà Nội. Hiện tại, bạn phải đến phòng công chứng tại TP. Hồ Chí Minh. Trong tương lai, sau khi cơ sở dữ liệu liên thông, bạn có thể công chứng tại Hà Nội. Đây là bước tiến lớn về chuyển đổi số trong lĩnh vực công chứng.

5. Công chứng viên không được yêu cầu vừa ký vừa điểm chỉ

Luật sửa đổi đã sửa đổi Khoản 4 Điều 50 Luật Công chứng 2024. Theo đó, việc điểm chỉ đồng thời với ký chỉ được thực hiện khi người yêu cầu công chứng đề nghị, không còn áp dụng cho các trường hợp:

• Công chứng di chúc.
• Công chứng viên thấy cần thiết để bảo vệ quyền lợi.

Như vậy, từ ngày 01/7/2026, công chứng viên không có quyền tự ý yêu cầu bạn vừa ký vừa điểm chỉ – đây là quy định bảo vệ quyền lợi của người dân, tránh tình trạng lạm dụng.

6. Điều khoản chuyển tiếp – Ai bị ảnh hưởng?

Điều 3 Luật Công chứng sửa đổi 2026 quy định các trường hợp chuyển tiếp khi áp dụng Luật mới từ 01/7/2026:

• Người đã được bổ nhiệm trước ngày 01/7/2026: được tiếp tục hành nghề và thực hiện nhiệm vụ chứng thực.
• Người đã hoàn thành tập sự: việc bổ nhiệm thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh sau khi sắp xếp địa giới hành chính.
• Công chứng viên được Bộ trưởng bổ nhiệm nhưng chưa hành nghề: việc miễn nhiệm thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
• Cơ sở dữ liệu công chứng địa phương: tiếp tục sử dụng cho đến khi cơ sở dữ liệu quốc gia được vận hành.
• Rà soát văn bản: trong thời hạn 01 năm kể từ ngày 01/7/2026, Chính phủ hoàn thành rà soát, sửa đổi các quy định về giao dịch phải công chứng.

Lưu ý quan trọng: Nếu bạn đang có công chứng viên được bổ nhiệm bởi Bộ trưởng Bộ Tư pháp và chưa hành nghề, hãy liên hệ UBND cấp tỉnh để được hướng dẫn thủ tục chuyển tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết được tham vấn bởi Luật sư Nguyễn Đức Hùng và các chuyên gia pháp lý. Để được tư vấn cụ thể về trường hợp của bạn, vui lòng liên hệ 1900.6588 (tổng đài miễn phí) hoặc 090 222 9061 (dịch vụ luật sư tư vấn có phí).