Cập nhật mô hình tổ chức Tòa án nhân dân năm 2025 sau sáp nhập 34 tỉnh/thành
Mục lục
1. Áp dụng mô hình Tòa án nhân dân khu vực trên cả nước
Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, hệ thống Tòa án nhân dân đã chuyển sang mô hình mới. Cụ thể, từ ngày 01/7/2025, thành lập 34 Tòa án nhân dân (TAND) cấp tỉnh và 355 Tòa án nhân dân khu vực trực thuộc, thay thế hoàn toàn cho các TAND cấp huyện trước đây.
Mỗi TAND khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ bao gồm một hoặc nhiều đơn vị hành chính cấp huyện/xã, được quy định chi tiết trong Phụ lục của Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15. Trụ sở TAND khu vực được đặt tại địa điểm thuận lợi cho người dân, theo Quyết định số 114/QĐ-TANDTC ngày 01/7/2025 của Chánh án TAND Tối cao.
2. Thay đổi về phân cấp xét xử và thẩm quyền của các cấp tòa án
Từ 01/7/2025, hệ thống Tòa án chuyển từ 4 cấp xuống 3 cấp. Các TAND cấp cao được bãi bỏ. Thẩm quyền xét xử được phân định lại như sau:
Tòa án nhân dân tối cao
Là cấp xét xử cao nhất, thực hiện giám đốc thẩm, tái thẩm. Điểm mới là TAND Tối cao được giao thêm nhiệm vụ xét xử phúc thẩm một số vụ án hình sự sơ thẩm do TAND cấp tỉnh xét xử, thay thế vai trò của TAND cấp cao trước đây.
Tòa án nhân dân cấp tỉnh
Chủ yếu thực hiện chức năng xét xử phúc thẩm đối với các vụ việc mà bản án/quyết định sơ thẩm của TAND khu vực bị kháng cáo, kháng nghị. Thẩm quyền sơ thẩm của Tòa tỉnh bị thu hẹp, chỉ còn xét xử một số vụ án hình sự đặc biệt nghiêm trọng. Tòa tỉnh cũng có quyền giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của TAND khu vực.
Tòa án nhân dân khu vực
Là cấp tòa án cơ sở mới, thụ lý và xét xử sơ thẩm hầu hết các loại vụ việc về dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động và hành chính. Thẩm quyền sơ thẩm của TAND khu vực được mở rộng rất nhiều so với TAND cấp huyện cũ. Một số TAND khu vực còn được giao nhiệm vụ chuyên trách liên tỉnh về phá sản hoặc sở hữu trí tuệ.
3. Hướng dẫn triển khai từ Tòa án nhân dân tối cao
Quá trình chuyển đổi có cơ sở pháp lý và sự hướng dẫn chặt chẽ từ các văn bản quan trọng:
- Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (sửa đổi năm 2025): Tạo hành lang pháp lý cho hệ thống 3 cấp.
- Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15: Thành lập 34 TAND cấp tỉnh và 355 TAND khu vực.
- Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP: Hướng dẫn việc chuyển giao công việc, xử lý các vụ án dở dang.
- Quyết định số 114/QĐ-TANDTC: Công bố danh sách và địa điểm trụ sở của các TAND mới.
4. Triển khai mô hình mới tại các địa phương
Đến tháng 7/2025, mô hình Tòa án hai cấp địa phương (tỉnh và khu vực) đã được triển khai đồng bộ trên cả nước.
- Tại TP. Hồ Chí Minh: Vận hành với 1 TAND thành phố và 19 TAND khu vực. TAND Khu vực 1 được giao thêm thẩm quyền liên tỉnh về phá sản và sở hữu trí tuệ cho nhiều tỉnh thành phía Nam.
- Tại các tỉnh hợp nhất: Các tỉnh như Lào Cai (mới), Phú Thọ (mới) đã nhanh chóng cơ cấu lại TAND tỉnh và các TAND khu vực. Đội ngũ thẩm phán được điều động, phân bổ lại để đảm bảo công tác xét xử không bị gián đoạn.
Nhìn chung, mô hình TAND hai cấp địa phương đã thay thế hoàn toàn cấp huyện, đáp ứng yêu cầu “gần dân, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả xét xử” của cải cách tư pháp.
