Trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên theo Bộ luật Hình sự

Trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên

Người chưa thành niên phạm tội trong Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 được định nghĩa là những đối tượng dưới 18 tuổi thực hiện những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong luật.

Vậy pháp luật hiện hành có quy định như thế nào về trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên?

Tại bài viết này, Luật Quang Huy sẽ phân tích các quy định cụ thể của pháp luật về vấn đề này.


Đặc trưng của nhóm đối tượng “người chưa thành niên”

Người chưa thành niên, hay trong Bộ luật Hình sự 2015 dùng đến thuật ngữ “người dưới 18 tuổi” là những đối tượng cần có sự quan tâm đặc biệt từ gia đình và xã hội.

Nguyên nhân là vì người chưa thành niên thì thường đều có đặc điểm là suy nghĩ ngây ngô, non nớt, dễ bị kích động, trình độ nhận thức cũng như kinh nghiệm sống còn hạn chế.

Chính vì vậy, trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi cũng cần có sự khác biệt hơn so với các chủ thể khác.

Việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải bảo đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tui và chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lm, phát trin lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội.

Việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải căn cứ vào độ tuổi, khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm.


Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự

Cũng như Bộ luật Hình sự 1999, Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định chỉ những người từ đủ 14 tuổi trở lên mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội của mình.

Ngoài ra, Bộ luật Hình sự còn phân loại rõ thành 2 nhóm tuổi: một là từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và hai là đủ 16 tuổi trở lên.

Phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 16 tuổi trở lên vẫn giữ nguyên so với luật cũ, bất cứ người nào từ đủ 16 tuổi trở lên đều phải chịu trách nhiệm hình sự với hành vi của mình.

Tuy nhiên, với nhóm từ 14 đến dưới 16 tuổi thì đã có sự thay đổi về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự.

Thay vì phải chịu trách nhiệm hình sự với mọi hành vi phạm tội thì Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã giới hạn phạm vi xuống khá nhiều.

Cụ thể là người ở độ tuổi này sẽ chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng.

Ngoài ra, những trường hợp chuẩn bị phạm tội với những người ở nhóm tuổi này cũng được thu hẹp hơn so với luật cũ.

Cụ thể, họ sẽ chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự nếu có hành vi chuẩn bị phạm tội giết người (Điều 123) và cướp tài sản (Điều 168).

Trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên
Trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên

Về việc quyết định hình phạt

Các hình phạt được áp dụng với người chưa thành niên phạm tội được quy định tại Điều 98 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, cụ thể gồm 4 hình phạt là cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và tù có thời hạn.

Tòa án chỉ áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội khi xét thấy các hình phạt và biện pháp giáo dục khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa.

Khi xử phạt tù có thời hạn, Tòa án cho người dưới 18 tuổi phạm tội được hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người đủ 18 tuổi trở lên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất.

Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

Không áp dụng hình phạt bổ sung đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

Cụ thể:

Phạt tiền

Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng.

Mức tiền phạt đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội không quá một phần hai mức tiền phạt mà điều luật quy định.

Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng.
Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng.

Cải tạo không giam giữ

Hình phạt cải tạo không giam giữ được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng hoặc người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng.

Khi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, thì không khu trừ thu nhập của người đó.

Thời hạn cải tạo không giam giữ đối với người dưới 18 tuổi phạm tội không quá một phần hai thời hạn mà điều luật quy định.

Phạt tù có thời hạn

Mức phạt tù có thời hạn áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được quy định như sau:

  • Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 18 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định;
  • Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 12 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá một phần hai mức phạt tù mà điều luật quy định.

Nếu bạn còn đang băn khoăn về trách nhiệm hình sự của người phạm tội dưới 18 tuổi có thể được áp dụng như thế nào, bạn nên tham khảo ý kiến của Luật sư có kinh nghiệp.

Tại Luật Quang Huy, các Luật sư của chúng tôi đa số từng đảm nhiệm vị trí Thẩm phán hoặc Luật sư biện hộ, từng giải quyết nhiều vụ án hình sự có người phạm tội dưới 18 tuổi.

Bạn có thể liên hệ trực tiếp cho chúng tôi qua Tổng đài tư vấn Luật Hình sự 19006588.

Luật Quang Huy luôn sẵn sàng hỗ trợ cho bạn đọc.


Tha tù trước thời hạn có điều kiện

Điều kiện để được tha tù trước thời hạn có điều kiện

Người dưới 18 tuổi trong quá trình chấp hành hình phạt tù có thể được tha tù trước thời hạn có điều kiện nếu có các điều kiện sau:

  • Phạm tội lần đầu;
  • Có nhiều tiến bộ, ý thức cải tạo tốt;
  • Đã chấp hành được 1/3 thời hạn phạt tù;
  • Có nơi cư trú rõ ràng.

Quy trình thực hiện việc tha tù trước thời hạn có điều kiện

Việc thực hiện tha tù trước thời hạn có điều kiện với người chưa thành niên được quy định tại Khoản 3,4,5 Điều 66 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 như sau:

3. Theo đề nghị của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền, Tòa án quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện đối với người bị kết án. Người được tha tù trước thời hạn có điều kiện phải thực hiện các nghĩa vụ trong thời gian thử thách. Thời gian thử thách bằng thời gian còn lại của hình phạt tù.

4. Người được tha tù trước thời hạn có điều kiện cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính 02 lần trở lên trong thời gian thử thách, thì Tòa án có thể hủy bỏ quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện đối với người đó và buộc họ phải chấp hành phần hình phạt tù còn lại chưa chấp hành.

Nếu người đó thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời gian thử thách thì Tòa án buộc người đó chấp hành hình phạt của bản án mới và tổng hợp với phần hình phạt tù chưa chấp hành của bản án trước theo quy định tại Điều 56 của Bộ luật này.

5. Người được tha tù trước thời hạn có điều kiện đã chấp hành được ít nhất là một phần hai thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ thì theo đề nghị của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền, Tòa án có thể quyết định rút ngắn thời gian thử thách.


Thủ tục tố tụng hình sự đặc biệt với người chưa thành niên

Nguyên tắc trong quá trình tố tụng là phải bảo đảm yếu tố thân thiên, thoải mái, phù hợp tâm lí, các thông tin cá nhân được giữ bí mật,…

Người tiến hành tố tụng đối với vụ án có người dưới 18 tuổi phải là người đã được đào tạo hoặc có kinh nghiệm điều tra, truy tố, xét xử vụ án liên quan đến người dưới 18 tuổi, có hiểu biết cần thiết về tâm lý học, khoa học giáo dục đối với người dưới 18 tuổi.

Thủ tục tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi
Thủ tục tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi

Khi tiến hành tố tụng, cần xác định rõ những vấn đề:

  • Về tuổi, mức độ phát triển về thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức về hành vi phạm tội của người dưới 18 tuổi;
  • Ðiều kiện sinh sống và giáo dục;
  • Có hay không có người đủ 18 tuổi trở lên xúi giục;
  • Nguyên nhân, điều kiện, hoàn cảnh phạm tội.

Về trách nhiệm giám sát đối với người bị buộc tội, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 xác định rõ trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người đại diện trong việc giao và thực hiện việc giám sát.

Người được giao nhiệm vụ giám sát phải kịp thời thông báo và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng để có biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời trong trường hợp người dưới 18 tuổi có dấu hiệu bỏ trốn, mua chuộc, cưỡng ép,…

Các biện pháp ngăn chặn, cưỡng chế cũng được hạn chế một cách tối đa với người chưa thành niên. Chỉ áp dụng biện pháp tạm giữ, tạm giam nếu xét thấy chỉ giám sát là không đủ. Thời hạn tạm giam với người dưới 18 tuổi chỉ bằng 2/3 thời hạn với người trên 18 tuổi.

Thời gian lấy lời khai không quá 2 lần/ngày, 2 tiếng/lần, trừ một số trường hợp.

Người bị buộc tội hoặc người đại diện cho người dưới 18 tuổi phạm tội có thể tự mình bào chữa hoặc chọn người bào chữa. Nếu không thì người bào chữa sẽ do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án chỉ định.

Về thủ tục xét xử:

  • Phòng xử án được bố trí thân thiện, thành phần Hội đồng xét xử có những người am hiểu tâm lý trẻ vị thành niên, trường hợp cụ thể cần được bảo vệ thì Tòa án có thể xử kín.
  • Phiên tòa phải có sự có mặt của người đại diện của bị cáo, đại diện nhà trường, tổ chức nơi bị cáo học tập, sinh hoạt,…
  • Chánh án Toà án nhân dân tối cao quy định chi tiết việc xét xử vụ án có người dưới 18 tuổi của Tòa gia đình và người chưa thành niên

Cơ sở pháp lý

  • Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017;
  • Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015.

Trên đây là toàn bộ câu trả lời của chúng tôi về vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự với người chưa thành niên.

Nếu nội dung tư vấn còn chưa rõ, có nội dung gây hiểu nhầm hoặc bạn có thắc mắc cần tư vấn cụ thể hơn, bạn có thể kết nối tới Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự  của Luật Quang Huy theo HOTLINE 19006588 để được tư vấn trực tiếp.

Trân trọng./.


 

Hãy chia sẻ bài viết này vì nó hữu ích và hoàn toàn miễn phí bạn nhé!

phone-call

HỎI ĐÁP QUA ĐIỆN THOẠI

Scroll to Top